“Chúng tôi ăn rừng”: Nhật ký điền dã và giới hạn của cái nhìn trung lập

“Hii saa bri… (Chúng tôi đã ăn rừng…), tiếp theo là một địa danh nhất định, được người Mnông Gar hay Phil Brêe (“những con người của rừng”) dùng để chỉ một năm nào đó. Những người làm rẫy bán du cư này của vùng Tây Nguyên Việt Nam không có cách khắc đoạn dòng chảy của thời gian nào khác ngoài những cứ liệu không gian được đánh dấu bởi những vạt rừng do họ phát và đốt để gieo trồng hằng năm.” Đây là đoạn mở đầu cho lời dẫn nhập không thể nào gây tò mò và xuất sắc hơn của Georges Condominas cho cuốn Chúng tôi ăn rừng của mình. 

Khoảng những năm 40 của thế kỷ trước, khi đang học cử nhân tại Đại học Sorbonne, Pháp, Georges Condominas đã quyết định thực hiện chuyến điền dã đầu tiên của mình trên vùng đất của người Mnông Gar ở Sar Luk. Sau hai năm ở đây, ông đã không làm luận án tốt nghiệp như dự định. Trong thời khắc mà ông gọi là “mạng sống của tôi đang bị nguy hiểm” vì vừa trải qua cơn hôn mê sâu và khi tỉnh dậy thì hai chân đã bị tê liệt, ông dùng hết năng lượng còn lại để viết cuốn Chúng tôi ăn rừng này. Cuốn sách mà ông gọi là để “trao gửi một thông điệp hữu nghị”. 

Khỏi phải nói, giáo sư hướng dẫn của ông bức xúc cỡ nào. Condominas trả lời rằng, trong thời khắc sinh tử thế này “tình hữu nghị còn quan trọng hơn là con đường công danh và nó buộc tôi phải bày tỏ lòng biết ơn của tôi với những con người đã cho phép tôi được sống cùng họ trong suốt hai năm”. Và rồi, bản thảo của cuốn sách này được hoàn thành vào năm 1955. 

Ở Sar Luk, Georges Condominas cùng người Mnông Gar “đã ăn rừng Đá-Thần Gôo”. Đây là cách dân làng mà Condominas ở cùng gọi năm trồng trọt kéo dài từ cuối tháng 11/1948 đến đầu tháng 12/1949.