50 năm Sài Gòn mất tên

“Xét rằng nhân dân thành phố Sài Gòn – Gia Định luôn luôn tỏ lòng kính yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết với việc thành phố mang tên Người. […]

Sau khi thảo luận đề nghị của Đoàn chủ tịch kỳ họp Quốc hội; Quyết nghị: Chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn – Gia Định là thành phố Hồ Chí Minh.”

Nghị quyết về việc chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn – Gia Định là thành phố Hồ Chí Minh, ngày 2/7/1976.

Năm 2026 đánh dấu tròn một nửa thế kỷ kể từ khi cái tên Sài Gòn lần đầu tiên bị xóa khỏi những tờ bản đồ lẫn các văn bản hành chính.

Hơn một năm sau ngày chính thể Việt Nam Cộng hòa sụp đổ, vào ngày 2/7/1976, Quốc hội khóa đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất đã ban hành nghị quyết xóa bỏ tên gọi Sài Gòn và đổi tên thành phố này thành “Hồ Chí Minh”, theo tên của nhà sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam. [1]

Thế nhưng, sáng kiến cho tên gọi này không phải đợi đến năm 1976 mới xuất hiện. Theo Huy Đức trong Bên thắng cuộc, ý đồ đổi tên Sài Gòn thành tên Hồ Chủ tịch đã được phía cộng sản nhen nhóm từ hơn 20 năm trước đó, khi đất nước còn chưa chia đôi. [2]

Trong một bài thơ xuất bản năm 1954, Tố Hữu, khi ấy là trưởng Ban Tuyên huấn Trung ương, đã gọi Sài Gòn là “thành phố Hồ Chí Minh”. Không có ghi chép nào cho thấy ông Hồ Chí Minh khi đó có phản ứng gì về cách gọi này.

Đến những ngày trước và sau khi tiếp quản Sài Gòn, dù chưa có quyết định đổi tên chính thức, cái tên “mới” dành cho thành phố theo đề xuất năm xưa của Tố Hữu đã liên tục được “bên thắng cuộc” công khai sử dụng, trong các phát biểu và cả trên báo đài. Người ta cứ gọi cái tên ấy, như thể Sài Gòn nhất định phải đổi tên, và phải mang tên của nhà lãnh tụ cộng sản như một niềm vinh dự.