Nếu tư pháp Việt Nam còn nhiều oan sai và bất cập, nhà nước nên bỏ ngay án tử hình

Một bản án tù oan vẫn còn có thể sửa sai. Một án tử oan thì không.

Dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự của Bộ Công an, với xu hướng giảm số tội danh có án tử hình và mở rộng khả năng chuyển sang tù chung thân, là một bước đi tích cực, phù hợp với những khuyến nghị lâu nay của Liên Hợp Quốc dành cho Việt Nam. [1]

Nhưng vấn đề giữ hay bỏ án tử hình không chỉ nằm ở xu hướng quốc tế hay tính nhân đạo của hình phạt. Vấn đề còn nằm ở chính nền tư pháp Việt Nam.

Bài viết này sẽ làm rõ lý do vì sao trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, án tử hình nên bị loại bỏ.

Ép cung và lời khai giả

Trong các vụ án hình sự, lời khai thường là điểm khởi đầu của toàn bộ hồ sơ. Một lời nhận tội có thể định hướng điều tra, củng cố cáo trạng, ảnh hưởng đến nhận định của tòa án, và làm lu mờ những mâu thuẫn khác trong chứng cứ.

Vì vậy, nếu tồn tại hiện tượng ép cung hoặc lấy lời khai giả, vấn đề không chỉ là vi phạm thủ tục. Nó có thể làm sai lệch toàn bộ quá trình đi tìm sự thật.

Chuyện ép cung, lấy lời khai giả ở Việt Nam không phải là chuyện chưa từng xảy ra và có thể là chuyện vẫn đang xảy ra. Tác giả đã có một bài viết về vấn đề này. [2]

Khi ở Việt Nam vẫn còn chuyện lời khai có thể bị tạo ra dưới áp lực, án tử hình trở thành hình phạt đặc biệt nguy hiểm. Bởi nó trao cho nhà nước quyền tước đoạt mạng sống dựa trên một quy trình có thể bị bóp méo.

“Quyền tự bào chữa” trên lý thuyết và thực tế 

Hiến pháp và pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam ghi nhận quyền tự bào chữa. Về mặt hình thức, đây là một quyền quan trọng: người bị buộc tội có quyền tự trình bày, tự phản bác, tự bảo vệ mình trước cáo buộc hình sự. [3]