Cộng đồng quốc tế không ngừng lên tiếng cho Phạm Đoan Trang

Trong gần sáu năm kể từ ngày bị bắt, Phạm Đoan Trang liên tục nhận được sự ủng hộ từ các tổ chức nhân quyền, báo chí và văn chương trên khắp thế giới.

Những giải thưởng danh giá và các chiến dịch vận động quốc tế là minh chứng rõ ràng nhất cho sức ảnh hưởng của Đoan Trang lẫn sự phi lý trong bản án mà bà đang phải nhận. Trường hợp của bà đã trở thành biểu tượng cho cuộc đấu tranh vì tự do ngôn luận và tự do báo chí tại Việt Nam.

Từ nhà báo độc lập đến tù nhân lương tâm

Trước khi bị bắt, Phạm Đoan Trang đã xây dựng một sự nghiệp báo chí và xuất bản độc lập hiếm có tại Việt Nam. 

Bà từng làm việc cho các cơ quan báo chí nhà nước từ năm 2000 đến 2013, trước khi chuyển hẳn sang hoạt động độc lập. Bà là người đồng sáng lập và là biên tập viên của Luật Khoa tạp chí. Đây là tờ báo độc lập trực tuyến chuyên về pháp luật, chính trị, nhân quyền và pháp quyền. Ngoài ra, Phạm Đoan Trang cũng là đồng sáng lập viên và biên tập viên của The Vietnamese Magazine, ấn bản Anh ngữ của Luật Khoa tạp chí, phục vụ độc giả quốc tế. 

Bà cũng đồng sáng lập ra Nhà xuất bản Tự do và tổ chức môi trường Green Trees, đồng thời là tác giả của hơn chín đầu sách bằng tiếng Việt về các chủ đề dân chủ, nhân quyền, quyền LGBT, kháng cự phi bạo lực và chính sách công. Những cuốn sách tiêu biểu của bà bao gồm Chính trị bình dân, Cẩm nang nuôi tù và Phản kháng phi bạo lực. Toàn bộ các đầu sách này đều bị cấm lưu hành ở Việt Nam.

Ngày 6/10/2020, Phạm Đoan Trang bị bắt tại TP. Hồ Chí Minh. Sau hơn một năm bị tạm giam gần như biệt lập, tháng 12/2021 bà bị Tòa án Nhân dân TP. Hà Nội tuyên phạt chín năm tù với cáo buộc “tuyên truyền chống nhà nước” theo Điều 88 Bộ luật Hình sự 1999. [1]

Các tổ chức nhân quyền quốc tế lớn, gồm Amnesty International, Human Rights Watch, CPJ và Article 19, đồng thuận xác định Phạm Đoan Trang là tù nhân lương tâm: người bị giam cầm không phải vì bạo lực hay âm mưu lật đổ, mà thuần túy vì các hoạt động biểu đạt ôn hòa. [2]

Toàn bộ cáo buộc chống lại bà đều xuất phát từ ba văn bản báo chí cụ thể được nêu trong cáo trạng: báo cáo về thảm họa môi trường Formosa năm 2016, báo cáo về tự do tôn giáo tại Việt Nam năm 2017, và một bài đánh giá tổng quan về tình hình nhân quyền. [3]

Nhóm Công tác Liên Hiệp Quốc về Giam giữ Tùy tiện (WGAD) năm 2021 kết luận rằng điều luật được dùng để buộc tội bà là “quá mơ hồ đến mức không thể viện dẫn làm cơ sở pháp lý hợp lệ”, và việc giam giữ bà cấu thành hành vi vi phạm các quyền tự do biểu đạt, quan điểm và lập hội được bảo đảm bởi luật quốc tế. [4]

Vụ bắt giữ Phạm Đoan Trang ngay lập tức được cộng đồng trong nước và quốc tế đặc biệt chú ý vì bà hội tụ nhiều vai trò cùng lúc:

• Một nhà báo độc lập;
• Một tác giả có ảnh hưởng;
• Một người bảo vệ nhân quyền;
• Một phụ nữ dám thách thức quyền lực bằng phương pháp ôn hòa.

Bà không kêu gọi bạo lực, không nắm giữ quyền lực chính trị, và không hoạt động bí mật. Công cụ duy nhất của bà là sách, bài viết và kiến thức pháp luật. Điều đó khiến bản án dành cho bà trở thành minh chứng rõ ràng cho giới hạn của quyền tự do ngôn luận tại Việt Nam.

Góc nhìn từ cộng đồng quốc tế

Nhiều tổ chức quốc tế cho rằng đây là một trong những vụ án tiêu biểu cho việc chính quyền Việt Nam sử dụng các quy định hình sự mơ hồ để trừng phạt tiếng nói bất đồng chính kiến.

Human Rights Watch cho rằng Phạm Đoan Trang bị nhắm đến vì bà phơi bày các vi phạm nhân quyền và hỗ trợ tù nhân chính trị. [5]

Amnesty International khẳng định “việc bà làm nên được tôn vinh và bảo vệ, chứ không phải bị trừng phạt và hình sự hóa.” [6]

PEN America nhận định việc giam cầm bà không chỉ là cuộc tấn công vào một nhà văn, mà còn là cuộc tấn công vào quyền tiếp cận sự thật của người dân Việt Nam. [7]

Các tuyên bố quốc tế ủng hộ và kêu gọi trả tự do 

Trong gần sáu năm kể từ khi bị bắt, Phạm Đoan Trang liên tục nhận được sự ủng hộ từ Liên Hiệp Quốc, các chính phủ phương Tây, nghị sĩ quốc tế và những tổ chức lớn nhất thế giới trong lĩnh vực nhân quyền, tự do báo chí và văn chương.

Ngay trước khi bà bị bắt vào tháng 10/2020, năm báo cáo viên đặc biệt của Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc (United Nations Human Rights Council) đã gửi thư tới chính phủ Việt Nam để bày tỏ quan ngại về tình trạng sách nhiễu đối với bà. [8]

Trong khi đang bị tạm giam vào năm 2021, Nhóm Công tác của Liên Hiệp Quốc về Giam giữ Tùy tiện đã kết luận rằng việc giam giữ Phạm Đoan Trang là trái với luật pháp quốc tế. [9]

Cùng thời điểm, liên minh 28 tổ chức nhân quyền và tự do ngôn luận quốc tế đã ký tuyên bố chung kêu gọi trả tự do ngay lập tức và vô điều kiện cho bà. [10]

Sau khi bà bị bắt và bị kết án chín năm tù vào cuối năm 2021, hàng loạt tổ chức như Reporters Without Borders, Amnesty International, Human Rights Watch, Committee to Protect Journalists và PEN America đã đồng loạt lên án và yêu cầu trả tự do vô điều kiện cho bà.

Ngoài ra, Bộ Ngoại giao Mỹ và Liên minh Châu Âu cũng nhiều lần nêu đích danh trường hợp của bà trong các tuyên bố ngoại giao. [11]

Từ năm 2023 đến 2025, trường hợp của Phạm Đoan Trang tiếp tục được đưa vào các chiến dịch vận động của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, các thư ngỏ của nghị sĩ Mỹ và châu Âu, cùng nhiều tuyên bố của các liên minh quốc tế. [12]

Tháng 5/2025, các tổ chức độc lập như RSF, CPJ, PEN America và Sáng kiến Pháp lý Việt Nam (LIV, cơ quan chủ quản của Luật Khoa tạp chí) cùng ra tuyên bố nhân sinh nhật thứ 47 của bà, nhấn mạnh tình trạng sức khỏe suy giảm và yêu cầu cho phép bà được tiếp cận dịch vụ y tế độc lập. [13]

Đến tháng 10/2025, hơn 20 tổ chức nhân quyền và tự do báo chí đã ký vào tuyên bố chung để yêu cầu chính quyền Việt Nam trả tự do cho bà và bảo đảm bà được tiếp cận chăm sóc y tế độc lập. [14] Theo tuyên bố chung, dù bị cầm tù, “chính quyền Việt Nam sẽ không thể xóa bỏ cuộc đấu tranh của Phạm Đoan Trang vì tự do báo chí và quyền tiếp cận thông tin”. [15]

Tháng 12/2025, sau đúng bốn năm bà bị kết án, liên minh gồm RSF, PEN International, CPJ, PEN America, Amnesty International và các tổ chức khác tiếp tục ra tuyên bố chung, kêu gọi cộng đồng quốc tế gia tăng áp lực ngoại giao với Hà Nội yêu cầu trả tự do cho Đoan Trang. [16]

Những giải thưởng quốc tế dành cho Phạm Đoan Trang

Từ trước khi bị bắt, Phạm Đoan Trang đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận như một trong những tiếng nói quan trọng nhất về dân chủ và nhân quyền tại Việt Nam. Những giải thưởng quốc tế danh giá bà từng được nhận và những sự ghi nhận đối với đóng góp của bà bao gồm:

• Giải Homo Homini (2018): Tổ chức People in Need trao giải Homo Homini cho bà nhằm ghi nhận những đóng góp trong việc thúc đẩy tự do và chống lại chủ nghĩa chuyên quyền. [17]
• Giải Tự do Báo chí của RSF (2019): Reporters Without Borders trao Giải Tự do Báo chí năm 2019 cho Phạm Đoan Trang. Khi nhận giải, bà nói sẽ tiếp tục đấu tranh cho đến khi “làm báo không còn bị xem là tội phạm”. [18]
• Martin Ennals Award (2022): Năm 2022, bà trở thành người Việt Nam đầu tiên nhận giải thưởng Martin Ennals Award. Thân mẫu của bà đã sang Geneva để nhận giải thay con gái trong khi bà đang chịu án tù. [19]
• International Press Freedom Award (2022): Committee to Protect Journalists trao Giải Tự do Báo chí Quốc tế cho Phạm Đoan Trang. [20]
• International Women of Courage Award (2022): Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ trao tặng bà Giải Phụ nữ Can đảm Quốc tế. [21]
• Media Freedom 2022: Giải thưởng Tự do Truyền thông Canada – Vương quốc Anh năm 2022 (Media Freedom 2022) được công bố vinh danh Phạm Đoan Trang vì những đóng góp trong việc thúc đẩy quyền con người và tự do ngôn luận. [22]
• PEN/Barbey Freedom to Write Award (2024): PEN America vinh danh Phạm Đoan Trang bằng giải Freedom to Write dành cho các nhà văn bị cầm tù vì tác phẩm và quan điểm của họ. [23]
• Tucholsky Prize (2025): PEN Sweden tiếp tục trao Giải Tucholsky cho bà vào năm 2025. [24]
• Chiến dịch #FreePhamDoanTrang: Bên cạnh các giải thưởng, nhiều tổ chức quốc tế đã phối hợp vận động để yêu cầu trả tự do cho Phạm Đoan Trang.

Lo ngại về điều kiện giam giữ

Các tổ chức quốc tế cho biết sức khỏe của bà tiếp tục suy giảm do di chứng từ vụ bị công an hành hung năm 2015, cùng các vấn đề sức khỏe phát sinh trong thời gian thụ án. [25]

“Bạn không đơn độc”

Phạm Đoan Trang từng nói rằng những giải thưởng quốc tế giúp những người viết và hoạt động ở Việt Nam biết rằng công việc của họ vẫn được thế giới nhìn nhận và ủng hộ. [26]

Trong một môi trường mà công việc làm báo độc lập bị hình sự hóa, sự công nhận đó không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn là một nguồn động viên tinh thần quan trọng.

Một biểu tượng của tự do báo chí tại Việt Nam

Trường hợp của Phạm Đoan Trang thường được các tổ chức quốc tế nhắc đến như ví dụ điển hình cho tình trạng đàn áp quyền tự do biểu đạt ở Việt Nam. Trong danh sách xếp hạng tự do báo chí thế giới do Reporters Without Borders thực hiện, Việt Nam gần đây tiếp tục nằm trong nhóm quốc gia có thứ hạng thấp nhất. [27]

Từ Prague đến Paris, Geneva, New York và Stockholm, các tiếng nói ủng hộ Phạm Đoan Trang vẫn tiếp tục vang lên. Bản án dành cho bà có thể kéo dài nhiều năm, nhưng những gì bà viết và đại diện vẫn tiếp tục nhận được sự đồng hành của cộng đồng quốc tế.

Đoan Trang đã dạy tôi làm báo như thế nào?

Ngày 6/10/2025 vừa qua đánh dấu 5 năm ngày chính quyền bắt giữ nhà báo Phạm Đoan Trang và sau đó kết án cô chín năm tù vì tội tuyên truyền chống nhà nước, theo điều 88 Bộ luật Hình sự 1999. Nhân dấu mốc này, tác giả bài viết, một người gần gũi, thân thiết với nhà báo Đoan Trang, đã có đôi dòng kể lại những kỷ niệm và hồi ức về cô.

Kêu gọi trả tự do cho Phạm Đoan Trang

Sáng kiến Pháp lý Việt Nam (LIV) cùng các tổ chức nhân quyền trên thế giới kêu gọi tăng cường sức ép lên chính quyền Việt Nam để trả tự do cho Phạm Đoan Trang.