Hồi ký của người chuyên “bêu tên” các chính phủ độc tài

Có một câu hỏi mà Kenneth Roth, cựu giám đốc điều hành của Human Rights Watch (HRW) trong gần ba thập niên, đã phải trả lời đi trả lời lại suốt sự nghiệp của mình: Liệu một tổ chức phi chính phủ có thực sự thay đổi được hành vi của các chính phủ độc tài hay không? 

Cuốn hồi ký Righting Wrongs (tạm dịch: Sửa chữa những sai lầm) gồm 448 trang là lời đáp dài hơi của ông cho câu hỏi trên. Đi sâu hơn, đây là một cuốn sách bàn về quyền lực, về ai có quyền định nghĩa điều gì là “đúng”, và bằng cách nào một tổ chức không có quân đội, không có lá phiếu, cũng không có quyền trừng phạt pháp lý, lại có thể gây áp lực lên các chính phủ.

Roth không đến với nhân quyền như một lý tưởng trừu tượng. Ông là con trai của một người Do Thái tị nạn đã rời Đức ngay trước khi chiến tranh bùng nổ. Gia đình ông đã sống sót trong khi hàng triệu người Do Thái khác không kịp chạy thoát cuộc thanh trừng của Đức Quốc xã, chỉ vì cộng đồng quốc tế đã nhắm mắt làm ngơ quá lâu.

Kinh nghiệm đó định hình toàn bộ tư duy chính trị của Roth: sự im lặng trước tội ác chưa bao giờ là trung lập. Nó luôn mang tính đồng lõa. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt Righting Wrongs. 

Cuốn sách không cố chứng minh rằng thế giới có thể trở nên công bằng hoàn toàn. Roth chỉ lập luận rằng nếu không ai ghi nhận, không ai lên tiếng, và không ai tạo áp lực, thì bạo lực nhà nước sẽ luôn diễn ra trong vùng an toàn của sự im lặng.

Chiến lược tưởng ngây thơ, hóa ra không đơn giản

Trọng tâm của Righting Wrongs là giới thiệu chiến lược mà Roth và HRW đã xây dựng và hoàn thiện qua ba thập niên: bêu tên và làm xấu hổ (naming and shaming) các chính phủ độc tài.