Dùng livestream như một lời tố cáo: Trịnh Bá Phương trong vụ Đồng Tâm

Rạng sáng ngày 9/1/2020, 3.000 cảnh sát đã tấn công vào ngôi làng ở Đồng Tâm (Hà Nội) lúc nửa đêm, gây ra cái chết của ba công an và ông Lê Đình Kình, 84 tuổi, một đảng viên lâu năm và là nhân vật trung tâm của phong trào phản kháng đất đai tại địa phương. 

Từ nơi ở của mình, Trịnh Bá Phương, một nông dân và là nhà hoạt động, phát trực tiếp trên Facebook nhiều video cảnh báo về cuộc tấn công ban đêm. Các video của Phương nhanh chóng được cộng đồng mạng và các hãng truyền thông nước ngoài chia sẻ. Phương bị bắt vào tháng 6/2020 và sau đó bị kết án mười năm tù giam vì những hoạt động truyền thông của mình vào tháng 12/2021.

Những sự kiện này là đối tượng phân tích của bài nghiên cứu “Le témoignage comme acte de dénonciation : la figure d’un paysan activiste sous le régime communiste au Vietnam” (tạm dịch: “Lời chứng như một hành động tố cáo – Hình ảnh của một nông dân tham gia hoạt động dưới chế độ cộng sản ở Việt Nam”) của Tiến sĩ Thi Thanh Phuong Nguyen-Pochan, phó giáo sư tại Université catholique de l’Ouest (Đại học Công giáo phía Tây) ở Pháp, đăng lần đầu trên tạp chí Semen của Canada tháng 12/2025. Bài viết phân tích lời chứng của Trịnh Bá Phương dựa trên hai video phát trực tiếp vào ngày 9/1/2020 và ngày 24/6/2020 trên tài khoản Facebook của Phương trước khi bị bắt.

Về vụ Đồng Tâm

Vụ Đồng Tâm không phải là một hiện tượng cá biệt. Kể từ thập niên 1990, việc nhà nước thu hồi đất một cách thường xuyên đã trở thành nguyên nhân chính dẫn đến sự bức xúc ngày càng gia tăng trong xã hội của nông dân. Các tranh chấp đất đai chiếm đến 70% số đơn khiếu nại hàng năm. Tác giả nhận xét: “Về phía những người nông dân, niềm tin của họ vào sự xét xử của Đảng Cộng sản Việt Nam đã giảm theo thời gian, khi ngày càng nhiều tranh chấp nổi lên như những vấn đề chung. Xung đột về đất đai trở thành một động lực mạnh mẽ cho các phong trào phản kháng đương đại. Việc bảo vệ những nông dân bị mất đất, thông qua việc tố cáo những chủ sở hữu đất đai mới là các tập đoàn kinh tế lớn cùng đồng phạm của họ trong toàn bộ hệ thống nhà nước, đã và đang dần trở thành một phần trong đấu tranh chống lại chế độ cộng sản.”