Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 7: Lý Đăng Huy – người báo hiệu sự ra đời của một nền dân chủ

“Tôi tin rằng nguyên tắc dân chủ và chuẩn mực nhân quyền không bao giờ nên thay đổi ở bất kỳ nơi nào trên thế giới, bất kể chủng tộc hay khu vực.” 
Lý Đăng Huy

Người dân Đài Loan vẫn thường trìu mến gọi vị tổng thống đầu tiên thời hậu thiết quân luật là “Mr. Dân chủ” (“Mr. Democracy”), để ghi nhận vai trò đặc biệt của ông trong quá trình đưa hòn đảo thoát khỏi chế độ độc đảng hà khắc, để tiến tới một nền dân chủ đa nguyên tự do. Và người được đặt cho biệt danh độc nhất đó không ai khác chính là Lý Đăng Huy.

Sinh ra trong thời Nhật thuộc, trưởng thành qua nhiều biến cố chính trị quốc tế, Lý Đăng Huy đã bước lên đỉnh cao quyền lực vào thời điểm nhạy cảm nhất trong lịch sử chính trị Đài Loan. Ông đã kế nhiệm Tưởng Kinh Quốc vào năm 1988 giữa bao thách thức sống còn của một chính quyền hậu độc tài: vừa phải trấn an tầng lớp bảo thủ trong Quốc Dân Đảng (Kuomintang – KMT), vừa từng bước mở cửa hệ thống chính trị, từ bãi bỏ các điều khoản tạm thời đến tổ chức bầu cử tổng thống trực tiếp. 

Trong hơn một thập kỷ lãnh đạo, “Mr. Dân chủ” không chỉ định hình tiến trình dân chủ hóa mà còn góp phần khẳng định bản sắc riêng của Đài Loan trên trường quốc tế. Với những thành tựu ấy, không khó hiểu khi giai đoạn cầm quyền của ông được xem là giai đoạn đặt nền móng quan trọng nhất cho nền dân chủ lẫn sự thịnh vượng của xứ Đài.

Mời quý độc giả theo dõi loạt bài Dân chủ hóa tại Đài Loan:

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 1: Học thuyết Tôn Trung Sơn và nền tảng tư tưởng lập hiến

Đài Loan đã trở thành một trong những nền dân chủ ổn định bậc nhất châu Á. Đó là kết quả của quá trình cải cách thể chế kéo dài nhiều thập niên.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 2: Thiết chế nhà nước trong Hiến pháp 1947

Nét nổi bật trong bản hiến pháp Trung Hoa Dân Quốc 1947 nằm ở phần thiết chế với sự kế thừa tư tưởng ngũ quyền phân lập của Tôn Trung Sơn, và dựa trên giả định về một nước Trung Hoa thống nhất.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 3: Sự kiện 2-28 – ký ức đau thương và hạt mầm dân chủ

Sự kiện 2-28 được xem là nỗ lực đấu tranh dân chủ tiên phong trong lịch sử Đài Loan. Dù bị đàn áp thảm khốc, phong trào đã gieo xuống hạt mầm cho tiến trình vận động dân chủ hóa trên đảo quốc này.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 4: Những nguồn lực cho sự hồi sinh của phong trào dân chủ

Những biến cố quốc tế bất ngờ và sự hình thành một thế hệ trẻ trung lưu có học vấn cấp tiến, cuộc vận động dân chủ hóa đã hồi sinh tại Đài Loan từ thập niên 1970-1980.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 5: Tưởng Kinh Quốc và những quyết định bước ngoặt

Lịch sử nhìn chung đánh giá Tưởng Kinh Quốc cao hơn cha ông. Dù vẫn hứng chịu không ít chỉ trích, các cuộc khảo sát cho thấy ông vẫn là vị tổng thống được nhớ đến nhiều nhất của Đài Loan.

Dân chủ hóa tại Đài Loan – Kỳ 6: Tưởng Kinh Quốc và những quyết định bước ngoặt (tiếp theo)

Những diễn biến chính trị trong nước và quốc tế đã khiến vị tổng thống thứ hai của nhà họ Tưởng cho rằng: dân chủ hóa là con đường tất yếu mà Đài Loan phải hướng theo.

Vị tổng thống dân cử đầu tiên

“Khi một vị tổng thống cẩn thận lắng nghe người dân của mình, điều khó chịu nhất là những ý nguyện chưa được đáp ứng mà người đó nghe thấy.” Lý Đăng Huy đã phát biểu như thế trong bài diễn văn “Always in my heart” ở Đại học Cornell năm 1995. [1] Câu nói ấy không chỉ là lời tuyên xưng cho một quan điểm cầm quyền, còn là lời tóm tắt ngắn gọn nhưng đầy đủ cho sự nghiệp chính trị của ông.