Tại sao chỉ Quốc hội có quyền phê chuẩn Công ước Hà Nội và các điều ước về nhân quyền?

Như đã phân tích ở kỳ trước, vốn dĩ chủ thể có quyền phê chuẩn Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng (còn gọi là Công ước Hà Nội) là Quốc hội chứ không phải chủ tịch nước. [1]

Điều đó không phải ngẫu nhiên. 

Quốc hội được trao cho quyền phê chuẩn các điều ước quốc tế liên quan đến quyền con người và những vấn đề quan trọng khác, như chủ quyền, hay việc thay đổi những chính sách cơ bản của quốc gia. Đây từ lâu đã là tầm nhìn pháp lý chiến lược, xuyên suốt từ Hiến pháp 2013 đến Luật Điều ước Quốc tế. [2][3]

Tô Lâm vượt quyền Quốc hội khi phê chuẩn Công ước Hà Nội?

Khi nhìn sâu vào nội dung của Công ước Hà Nội, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến nhân quyền, chúng ta buộc phải đặt câu hỏi về thẩm quyền phê chuẩn công ước này: chủ tịch nước hay Quốc hội mới phù hợp?

Tại sao chỉ Quốc hội có quyền phê chuẩn Công ước Hà Nội và các điều ước về nhân quyền?

Khi quyền con người có nguy cơ bị tác động, quyết định cuối cùng phải thuộc về cơ quan đại diện cho toàn dân, chứ không thể nằm trong tay một nhánh quyền lực riêng lẻ.

Bảo vệ quyền làm chủ của người dân

Với tư cách là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, Quốc hội được trao quyền thay mặt nhân dân quyết định những vấn đề hệ trọng. Đây chính là phản ảnh của nguyên tắc “nhân dân làm chủ” và “tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân” được hiến định tại Khoản 2 Điều 2 Hiến pháp 2013. [4]

Theo cách hiểu đó, khi một công ước quốc tế có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền con người, tức là chạm đến những giá trị cốt lõi nhất, thì chỉ có Quốc hội mới đủ thẩm quyền quyết định có nên phê chuẩn hay không. Điều này giúp bảo đảm rằng việc thay đổi các quyền được hiến định hay luật định, nếu có, sẽ không phải là ý chí đơn phương của cơ quan hành pháp, mà là kết quả của sự đại diện dân chủ.

Bên cạnh đó, Khoản 2 Điều 14 của Hiến pháp đã xác lập rõ nguyên tắc: “quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật”. Tức là chỉ có cơ quan lập pháp – Quốc hội – mới được phép ban hành các quy định hạn chế quyền con người, quyền công dân trong các trường hợp nhất định.