Học thuyết nhân vị: Lý tưởng của Ngô Đình Nhu và con đường thứ ba cho Việt Nam

Một bên là khối cộng sản do Liên Xô dẫn đầu, bên kia là khối các nước tư bản chủ nghĩa do Hoa Kỳ lãnh đạo, Chiến tranh Lạnh là thời kỳ kéo dài từ sau Thế chiến II cho tới khi Liên Xô sụp đổ năm 1991.

Vào những năm 1950, Việt Nam đứng giữa ngã ba đường của hai ý thức hệ này. Trong bối cảnh đó, nhiều trí thức Việt Nam đã cố gắng tìm một giải pháp trung gian – không hoàn toàn theo chủ nghĩa cộng sản cũng không theo mô hình tư bản chủ nghĩa – một con đường “thứ ba” cho đất nước.

Không cộng sản cũng không tư bản. Đảng Cần lao Nhân vị của Ngô Đình Nhu dưới thời Đệ nhất Cộng hòa (1955-1963) là một đảng như thế. 

Xuất hiện tại chính trường miền Nam khi Việt Nam Cộng hòa còn là một chính thể non trẻ, Đảng Cần lao Nhân vị là một lực lượng chính trị chiếm ưu thế mạnh mẽ. Không chỉ vì người đứng đầu là Tổng Bí thư là Ngô Đình Nhu – em trai và cố vấn của Tổng thống Ngô Đình Diệm – mà còn vì các thành viên của đảng đều là những nhân vật cộm cán trong chính quyền lúc bấy giờ. 

Vậy thực chất, Đảng Cần lao Nhân vị là gì? Đảng này vận hành ra sao, và ảnh hưởng của nó đến nền chính trị miền Nam Việt Nam thời kỳ đó như thế nào?

Hình thành trong âm thầm

Không phải bất thình lình mà Đảng Cần lao Nhân vị xuất hiện tại chính trường miền Nam. Nó thực chất đã manh nha từ cuối những năm 1940. [1]

Năm 1949, khi ông Diệm còn ở hải ngoại thì em trai của ông – Ngô Đình Nhu – đã bắt đầu tập hợp một nhóm trí thức tại Đà Lạt với mục đích ban đầu là để nghiên cứu về triết học. [2] Tại đây, ông gặp linh mục người Pháp Ferdinand Parrel và cả hai đã tìm được tiếng nói chung khi đều ủng hộ học thuyết nhân vị của triết gia Emmanuel Mounier.