Bộ Công an dự kiến triển khai định danh người bằng ADN

Sau dự thảo Nghị quyết về xếp hạng công dân, Bộ Công an tiếp tục lấy ý kiến về dự thảo quy chuẩn quốc gia về xác thực sinh trắc học người dựa trên ADN.

Theo dòng thời sự: Dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia sinh trắc học ADN nhận dạng cá thể người đang được Bộ Công an lấy ý kiến từ ngày 4/12/2025 đến 4/2/2026 trên Cổng thông tin điện tử Bộ Công an.

Dự thảo này nhằm tạo hành lang pháp lý cùng với các nghiệp vụ kỹ thuật chi tiết để triển khai Luật Căn cước.
Hồ sơ ADN của mỗi công dân sẽ được xây dựng dựa trên tối thiểu 21 điểm gien (locus).
Mẫu định danh đầu vào của công dân sẽ bao gồm nhiều dạng khác nhau như máu, niêm mạc miệng, dấu vân tay, nhận diện khuôn mặt, v.v. sẽ được xác thực qua quy trình của Bộ Công an.
Tiếp đến, các mẫu này sẽ được xử lý và chuẩn hóa tại phòng xét nghiệm để tiến hành đưa lên hệ thống lưu trữ định danh.

Các mẫu sinh phẩm (máu, lông, tóc, niêm mạc, mô người, v.v.) tồn dư cũng không được lưu trữ tại các phòng xét nghiệm độc lập mà phải bàn giao toàn bộ mẫu lại Bộ Công an.
Cuối cùng, toàn bộ dữ liệu ADN định danh người của toàn xã hội sẽ tập trung, do Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (CO6) quản lý.
Đáng chú ý, dự thảo còn nêu rõ rằng dữ liệu ADN có thể được chia sẻ cho các đơn vị nghiệp vụ khác của Bộ Công an khi có “yêu cầu thực tiễn”.
Về công nghệ thực hiện, Bộ Công an sẽ áp dụng phân tích đoạn lặp ngắn (STR – Short Tandem Repeat) thông qua công nghệ điện di mao quản với mục đích định danh cá thể người. Đây là phương pháp tiêu chuẩn được phổ biến của các hệ thống tội phạm học quốc tế.

Dự thảo còn đề cập đến một công nghệ khác gọi là “phân tích ADN nhanh” (Rapid DNA). Hệ thống này cho phép tạo hồ sơ ADN hoàn toàn tự động từ mẫu máu hoặc niêm mạc mà “không cần sự can thiệp của con người”.

Lo ngại:

Theo nghiên cứu của Botcha Vara Nounisree và Cộng sự trên tạp chí khoa học International Journal on Science and Technology (IJSAT), việc triển khai công nghệ Rapid DNA làm tăng lo ngại về giám sát rộng rãi và khả năng lạm dụng dữ liệu di truyền. Nếu không có các cơ chế giám sát thích hợp và các quy định rõ ràng, công nghệ này có nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư của các cá nhân, đặc biệt nếu mẫu ADN được thu thập mà không có sự đồng ý từ chủ thể.

Nghiên cứu của The Policing Project, một tổ chức nghiên cứu chính sách tại Mỹ, cũng từng cảnh báo rằng việc thu thập không kiểm soát và sự phổ biến của công nghệ Rapid DNA có thể làm trầm trọng thêm khả năng xâm phạm quyền riêng tư và tự do của những người vô tội, vốn đã bị cuốn vào cơ sở dữ liệu.

Các nhóm bảo vệ tự do dân sự ở Mỹ đã lên án mạnh mẽ việc sử dụng công nghệ này, đặc biệt là khi nó được áp dụng đối với những người bị bắt giữ mà chưa kết án.

LUẬT KHOA CHỈ LÀM BÁO, KHÔNG TUYÊN TRUYỀN

Giữa trăm tờ báo giống nhau, Luật Khoa chọn con đường khác – làm báo độc lập, không tuyên truyền.

Chúng tôi dành nhiều tâm sức để làm báo: viết chi tiết, cẩn trọng và đầy đủ dẫn chứng nhưng dễ hiểu nhất, để bạn không phải vất vả tìm kiếm và hiểu thông tin. Hãy đồng hành cùng Luật Khoa!

ỦNG HỘ NGAY

GIÚP LUẬT KHOA BẢO VỆ SỰ THẬT

Luật Khoa tin rằng sự thật có thể soi sáng và giải phóng con người khỏi nỗi hoang mang, và rằng báo chí chỉ thực sự có ý nghĩa khi được tự do tìm kiếm và trình bày sự thật đó.

Nhưng trong một nền báo chí bị kiểm duyệt và phục vụ cho tuyên truyền, người đọc ngày càng khó biết đâu là sự thật. Vì vậy, Luật Khoa chọn con đường khác: chỉ làm báo, không tuyên truyền. Hãy đồng hành cùng Luật Khoa!

ỦNG HỘ LUẬT KHOA

Lỗ hổng của luật: Dự thảo không nêu cơ quan nào sẽ làm nhiệm vụ giám sát độc lập hoạt động quản lý và sử dụng dữ liệu này của Bộ Công an.

Tại mục phạm vi điều chỉnh, văn bản nêu rõ rằng sẽ miễn trừ trách nhiệm bảo mật “liên quan đến quyền riêng tư”.
Dự thảo không nêu cụ thể quy trình chia sẻ, sử dụng dữ liệu ADN giữa các cơ quan của Bộ Công an có cần lệnh của tòa án hay quy trình tố tụng công khai hay không.
Bên cạnh đó, trong khi dự thảo liệt kê các tiêu chuẩn quốc tế như FBI và ISO làm quy chuẩn kỹ thuật nhưng quy trình xác thực đầu vào lại phụ thuộc hoàn toàn vào “giải pháp xác thực” nội bộ do Cục CO6 xây dựng và phê duyệt.

Bối cảnh: Đối với dự thảo trên, Bộ Công an nêu ba cơ sở chính để ban hành quy chuẩn này.

Đầu tiên, bộ này đề cập đến nguyên nhân cần một khung pháp lý kỹ thuật để thực hiện các điều khoản của Luật Căn cước số 26/2023/QH15 (hiệu lực từ 1/7/2024).
Kế đến, Bộ Công an cho rằng dữ liệu ADN cần đạt độ chính xác cao để tích hợp vào cơ sở dữ liệu căn cước. Do vậy, dự thảo quy chuẩn này nhằm thống nhất quy trình phân tích ADN trên toàn quốc, đảm bảo hồ sơ ADN có giá trị pháp lý và khoa học, tránh tình trạng mỗi nơi làm một kiểu dẫn đến dữ liệu không tương thích.
Cuối cùng, bộ này nêu mục đích của dự thảo là để quản lý các tổ chức, đơn vị (bao gồm cả ngoài ngành công an) tham gia phân tích và tạo lập dữ liệu, làm cơ sở thẩm định năng lực và cấp phép cho các phòng xét nghiệm tư nhân được tha gia vào hệ thống.

Điều chưa tỏ: Cũng giống như dự thảo lần trước, mặc dù đã có thông tin lấy ý kiến ở dự thảo từ ngày 4/12/2025, tức đã hơn một tháng trôi qua nhưng báo chí nhà nước không phổ cập thông tin này đến dư luận. Trong khi đó, chỉ còn vài ngày nữa là hết thời gian lấy ý kiến.

Ngoài ra, khi truy cập vào cổng thông tin của Bộ Công an để xem dự thảo này, người ta không biết phải đóng góp ý kiến ở đâu, khi không có thông tin hướng dẫn cụ thể.
Ở dự thảo này, Bộ Công an đưa ra lập luận rằng sẽ “bảo vệ quyền lợi công dân” và giảm thiểu các nguy cơ lạm dụng dữ liệu ADN hoặc sử dụng sai mục đích.
Tuy nhiên, chính bản thuyết minh lại liệt kê rủi ro đi kèm rằng có khả năng xảy ra tình trạng “lạm dụng dữ liệu ADN” và “nguy cơ chồng chéo pháp luật” với các luật đã hiện hữu như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Cây cao bóng cả: Mô hình thu thập thông tin định danh ADN này tương đồng với cách mà Trung Quốc đã từng áp dụng trước đó.

Tính đến cuối năm 2015, Bộ Công an Trung quốc đã tích lũy 44 triệu mục nhập liệu hỗn hợp, bao gồm dữ liệu từ hơn 40 triệu cá nhân.
Chính phủ Trung Quốc tự gọi đây là cơ sở dữ liệu lớn nhất thế giới.
Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu ADN của Trung Quốc được tích hợp vào chương trình giám sát nhà nước thuộc dự án Kim Thuẫn (Golden Shield) do Bộ Công an nước này lãnh đạo.
Dự án này tìm cách cung cấp thông tin cá nhân của hàng triệu công dân Trung Quốc, bao gồm dữ liệu pháp y và cá nhân, cho các sĩ quan cảnh sát địa phương trên toàn quốc.
Cơ sở dữ liệu định danh ADN cho phép cảnh sát có thể kết nối kết quả tìm kiếm chính xác với những thành viên gia đình có quan hệ họ hàng của những người được lấy mẫu.
Việc thu thập ADN của cảnh sát Trung Quốc được cho là còn phục vụ việc theo dõi những người bất đồng chính kiến và có thái độ thách thức đối với chính quyền.

Dữ liệu ADN là gì? Là các thông tin sinh học được chiết xuất chính từ vật liệu di truyền của con người, được chuyển đổi thành một mã kỹ thuật số để nhận dạng, lưu trữ và đối chiếu. Các mẫu thu thập ADN thường đến từ máu, nước bọt (niêm mạc miệng), lông, tóc, tế bào da, mồ hôi, v.v.

Bên lề: Từ năm 2008, Đại Hội đồng xét xử Tòa án Nhân quyền Châu Âu (ECHR) đã cấm việc thu thập và lưu giữ vô thời hạn dấu vân tay, mẫu tế bào và hồ sơ ADN, để tránh vi phạm Công ước Châu âu về Quyền con người.

Đọc thêm:

Nghị quyết xếp hạng công dân: Bộ Công an đang lấy ý kiến Dự thảo lần hai trong… im lặng

Tương tự như lần lấy ý kiến trước, Bộ Công an đăng tải hồ sơ Dự thảo lần hai Nghị quyết Công dân số trên website của bộ này để lấy ý kiến người dân từ 13/1 – 1/2/2026. Lần này, thông tin về việc lấy ý kiến cũng gần như im bặt.