Dự thảo mới: Sẽ lập đội tuần tra đặc biệt trong tình trạng khẩn cấp?

Dự thảo Luật Tình trạng Khẩn cấp sẽ cho phép thủ tướng áp dụng các biện pháp ngoài luật. 

Theo dòng sự kiện: Sau 25 năm từ khi ban hành Pháp lệnh Tình trạng Khẩn cấp năm 2000, Quốc hội đang xem xét Luật Tình trạng Khẩn cấp và sẽ bắt đầu thảo luận vào chiều nay, 3/12.

Hồ sơ lập pháp: So với quy định cũ, dự thảo Luật Tình trạng Khẩn cấp có phạm vi áp dụng rộng hơn nhiều.

• Dự luật này trao thẩm quyền cho thủ tướng chính phủ được áp dụng các biện pháp mà pháp luật chưa quy định hoặc áp dụng các biện pháp quy định trong luật này khi chưa ban bố, công bố tình trạng khẩn cấp. 
• Các nhà soạn thảo cũng mở rộng định nghĩa tình trạng khẩn cấp sang các vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và quốc phòng ngoài các vấn đề liên quan đến thảm họa và dịch bệnh theo quy định cũ. 
• Ngoài ra, việc đăng tải thông tin về tình trạng khẩn cấp trên không gian mạng và truyền thông đại chúng cũng được kiểm soát chặt chẽ. 

Đáng chú ý: 

• Với tình trạng khẩn cấp liên quan đến an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội, một Đội tuần tra đặc biệt sẽ được thành lập. 
• Theo bản dự thảo được đăng tải trên báo Quân đội Nhân dân, đội trưởng của đội này có thể “ra lệnh bắt ngay hoặc khám người, khám nơi ở, phương tiện, đồ vật của người có hành vi gây nguy hại cho an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, người vi phạm các quy định về cấm đi lại và người có hành vi cản trở hoặc chống lại người thi hành nhiệm vụ trong tình trạng khẩn cấp”. 
• Tuy nhiên, quy định này không được đề cập trong phiên bản trên trang duthaoonline của Quốc hội.

Phản biện: 

• Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) lo ngại về nguy cơ xác định sai tình trạng khẩn cấp khi dự án luật này chưa “xác định nội hàm” và liệt kê cụ thể của trường hợp này.  
• VCCI cũng cho rằng việc trao quyền cho Đội tuần tra đặc biệt bắt giữ người trong tình trạng khẩn cấp trái với Bộ luật Tố tụng Hình sự, vốn là đạo luật cao nhất quy định về việc bắt giữ người hiện nay.

Chuyện cũ nhắc lại: Trong thời gian dịch COVID-19 hoành hành vào năm 2020, Chỉ thị 16 của thủ tướng (lúc bấy giờ là Nguyễn Xuân Phúc) đã gây nhiều tranh cãi về giá trị pháp lý. Cụ thể:

• Chỉ thị này quy định về các biện pháp cấp bách nhằm phòng, chống dịch COVID-19 và áp dụng biện pháp cách ly trên toàn xã hội.  
• Tuy nhiên, theo Luật Ban hành Văn bản Quy phạm Pháp luật năm 2015, chỉ thị của thủ tướng không phải là văn bản quy phạm pháp luật. Do đó, nó chỉ có hiệu lực áp dụng cho các cơ quan nhà nước, không có hiệu lực áp dụng cho toàn xã hội. 
• Vào thời điểm đó, chính phủ đã dùng thuật ngữ “tiền khẩn cấp” để giải thích cho việc ban hành Chỉ thị 16. 
• Với thẩm quyền mới của thủ tướng chính phủ được đề xuất trong dự thảo Luật Tình trạng Khẩn cấp, luật này có thể “hợp thức hóa” những biện pháp tương tự như Chỉ thị 16.