“Hình khi bị bắt”: Khi “tội ác” được gắn cho khuôn mặt

Năm 2023, ông Donald Trump bị bắt và đi hầu tòa nhiều lần. Nhà tù quận Fulton đã chụp cho ông Trump một bức hình khi bị bắt (mugshot). Nếu bạn nghĩ hình khi bị bắt chỉ là bức ảnh đơn thuần chụp lại nhân diện của người bị bắt thì bức ảnh bên dưới có thể làm bạn thay đổi quan điểm. 

Khác với nhiều hình khi bị bắt khác, khi người bị chụp thường mang lại cảm giác hơi rùng rợn đúng kiểu “tội phạm”, bức ảnh chụp ông Trump lại cho thấy một hiện tượng khác: bức ảnh chụp ở góc chính diện, ánh mắt nhìn thẳng, gương mặt nghiêm nghị. Thay vì giấu nhẹm chuyện bị bắt, đội ngũ truyền thông nhà ông Trump cho tung luôn bức ảnh lên mạng kèm theo thông điệp tuyên truyền mạnh mẽ: “Can thiệp bầu cử. Không bao giờ đầu hàng”. Hình ảnh sau đó được lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội, và được cho là đã góp công lớn cho đợt tranh cử thứ ba của ông Trump. 

Hình khi bị bắt, vì vậy, chưa bao giờ chỉ phục vụ chức năng nhận diện tội phạm. Trong bài này, người viết sẽ trình bày ba khía cạnh xã hội về hình khi bị bắt mà bạn hiếm khi nghĩ tới. 

Chuỗi bài về “hình khi bị bắt”

“Hình khi bị bắt”: Chỉ tạm giam, có đáng bị bêu hình ảnh?

Mấy năm qua ở Việt Nam, có không ít người nổi tiếng, doanh nhân, hoa hậu bị bắt. Những bức ảnh cảnh sát chụp họ không chỉ bị đăng trên báo, mà còn được truyền tay nhau trên các trang thông tin điện tử, các kênh mạng xã hội.

“Hình khi bị bắt”: Khi “tội ác” được gắn cho khuôn mặt

Hình khi bị bắt chưa bao giờ chỉ phục vụ chức năng nhận diện tội phạm.

Không phải tái hiện mà sản xuất 

Để bàn về hình khi bị bắt, đầu tiên, cũng nên bàn về ý nghĩa của ảnh chụp nói chung. 

Trước đây người ta nhìn hình ảnh như một sự thiếu hụt, hình ảnh chỉ đơn thuần là chuyện tái hiện một khía cạnh nào đó của thực tại. Ví như ảnh một bầu trời chỉ là ghi nhận lại một thời khắc, làm sao nói hết về bầu trời. Qua góc nhìn này, hình ảnh luôn luôn thiếu một cái gì đó mà nó không thể ghi khắc lại được hết qua góc máy của camera.