Việt Nam có nguy cơ phải chịu mức thuế 46% từ Mỹ

Tuy nhiên, yêu cầu từ phía Việt Nam bị ông Peter Navarro, cố vấn thương mại cấp cao của tổng thống Mỹ kịch liệt phản đối. Ông Navarro đánh giá “thâm hụt thương mại giữa Mỹ với Việt Nam đã vượt ngoài tầm kiểm soát”, và hơn hết, Việt Nam đã có hành vi gian lận trong thuế quan thương mại – tờ Newsweek đưa tin. 

Cụ thể, ông Peter Navarro cho rằng Việt Nam đã “tiếp tay” cho Trung Quốc né tránh thuế quan với Mỹ, bằng cách cho nước này chuyển hàng hóa qua lãnh thổ Việt Nam, gắn nhãn “sản xuất tại Việt Nam” rồi xuất khẩu sang Mỹ. Trung Quốc cũng là quốc gia đang bị Mỹ áp mức thuế 145% . 

Ở một diễn biến khác, ông Tập Cận Bình, tổng bí thư Đảng Cộng Sản Trung Quốc, cũng đã có chuyến thăm Hà Nội vào ngày 14/4 . Trong chuyến thăm, báo chí nhà nước đưa tin rằng Việt Nam đã “nâng tầm quan hệ sâu sắc” với Trung Quốc và ký kết nhiều hiệp định hợp tác thương mại song phương với Bắc Kinh.

Thâm hụt thương mại đạt mức cao nhất 123,1 tỷ USD

Theo nguồn tin từ Nhà Trắng, kể từ ngày 20/1, ông Trump đã yêu cầu giới chức Mỹ mở rộng điều tra về các hành vi có gian lận thuế quan với nước này.

Đến ngày 2/4 Washington công bố một bản số liệu , thể hiện Việt Nam hiện đang áp mức thuế trung bình 5.1% lên hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ, cao hơn Trung Quốc (3%) và Liên minh châu Âu (2,7%). 

Số liệu thâm hụt thương mại giữa Việt Nam và Mỹ từ năm 2018 – 2024. Nguồn: U.S. Census Bureau.

Số liệu thống kê từ Bộ Thương mại Mỹ cho thấy, thặng dư ở hàng hóa của Việt Nam với Mỹ đã tăng lên đáng kể, từ 39,5 tỷ USD (năm 2018) lên 123,4 tỷ USD (năm 2024), tăng hơn 300%. Theo đó, trung bình mỗi năm, giá trị thâm hụt thương mại giữa hai nước tăng thêm 87,7 tỷ USD/năm.

Trong quý 1 năm 2025, Mỹ tiếp tục chịu thâm hụt 50,08 tỷ USD trong thương mại với Việt Nam.

Chính quyền Trump còn đưa ra cáo buộc rằng Việt Nam đã tính thuế hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ ở mức 90%.

Tuy vậy, phía Chính phủ Việt Nam đã phản bác lại việc này và tái khẳng định rằng mức thuế suất MFN trung bình mà Việt Nam thực tế đang áp dụng đối với hàng hóa Mỹ là 9,4%.

Hàng hóa gắn nhãn Việt Nam, nhưng là hàng Trung Quốc

Nguồn cơn sự việc đến từ năm 2018, trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump. 

Mỹ khi đó đã khởi xướng một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện với Trung Quốc, thông qua việc áp đặt hàng rào thuế quan lên 1.300 mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, có trị giá lên đến 50 tỷ USD.

Trong bối cảnh đó, các tập đoàn đa quốc gia ở Trung Quốc phải đối mặt sức ép về chi phí ngày càng cao trong chuỗi cung ứng, buộc họ phải tìm kiếm một địa điểm sản xuất thay thế. 

Đồng thời, các doanh nghiệp nội địa Trung Quốc cũng tìm kiếm một quốc gia trung gian để làm điểm chuyển tiếp hàng hóa sang Mỹ nhằm né tránh thuế quan. Việt Nam là một trong số các lựa chọn tiềm năng để thực hiện hành vi có tính gian lận thương mại này. Động thái ấy đã biến Việt Nam thành một bước trong chiến lược “Trung Quốc +1” (China+1 Strategy) của các doanh nghiệp đến từ phương Bắc.

Theo đó, phương thức gian lận cơ bản nhất là việc thay đổi nhãn mác trên hàng hóa từ “Made in China” sang “Made in Vietnam” rồi tiến hành xuất khẩu sang các nước khác.  

Các loại hàng hóa gian lận phổ biến bao gồm: gỗ, thép, nhôm, pin năng lượng mặt trời, đồ điện tử và hàng dệt may.

Một số trường hợp ghi nhận rằng tàu chở hàng từ Trung Quốc đã neo đậu tại cảng của Việt Nam rất lâu, mãi cho đến lúc họ có được chứng từ xuất xứ hàng hóa của Việt Nam thì mới chịu rời đi, theo Reuters.

Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc áp dụng chiến lược “biến tấu tối thiểu” thông qua phương thức thực hiện các công gia công đơn giản tại Việt Nam như lắp ráp cuối cùng, đóng gói và dán nhãn hay kiểm tra chất lượng, v.v. 

Ở nhiều nước đóng vai trò trung chuyển hàng hoá như Việt Nam, phía Trung Quốc thậm chí còn triển khai loại hình dịch vụ có tên gọi “origin washing”, tức chuyên nhận thay đổi nguồn gốc xuất xứ ban đầu của hàng hóa. Hơn 50 bài báo quốc tế đã báo đã đưa tin về việc này, đơn cử như một bài báo trên tờ Breitbart ngày 8/5, với hơn 350 độc giả để lại bình luận.

Một ví dụ khác, trong quý 1 năm 2025, Hàn Quốc đã thu giữ hơn 20,1 triệu USD hàng hóa mạo xưng xuất xứ từ nước này, trong đó, 95% hàng hóa bị phát hiện là nhằm xuất khẩu sang Mỹ. 

Các nỗ lực ngoại giao từ phía Việt Nam

Trước nguy cơ bị Mỹ áp mức thuế đối ứng 46% lên hàng hóa, Việt Nam đã triển khai hàng loạt biện pháp nhằm giảm căng thẳng thương mại. Một trong những bước đi đầu tiên là thúc đẩy đàm phán. 

Ngày 16/5, tại Mỹ, phái đoàn Chính phủ Việt Nam do Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên dẫn đầu đã có các cuộc gặp trực tiếp với phía Mỹ để thúc đẩy tiến trình đàm phán thương mại giữa hai nước.

Việt Nam đã nỗ lực gia tăng nhập khẩu từ Mỹ khi quyết định mua 3 tỷ USD nông sản để giảm cán cân thâm hụt thương mại.

Bên cạnh đó, phía Việt Nam còn ban hành quyết định giảm thuế suất MFN cho 13 mặt hàng có lợi thế của Mỹ như ô tô, gỗ, khí hóa lỏng (LNG) và nông sản. Việc điều chỉnh thuế này được dự báo sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước khoảng 220 tỷ đồng (tương đương 8,81 triệu USD).

Song song với các nỗ lực ngoại giao, trong nước, Việt Nam cũng đã triển khai nhiều biện pháp khác để đáp ứng các yêu cầu từ phía Washington. 

Đơn cử là việc siết chặt quy trình cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), khiến số lượng doanh nghiệp nộp hồ sơ xin cấp chứng nhận tăng đột biến trong tháng 4/2025.

Đáng chú hơn là hàng loạt cuộc kiểm tra, khởi tố nhắm vào các hoạt động kinh doanh hàng giả, hàng nhái. Đây là vấn nạn đã tồn tại từ rất lâu ở Việt Nam.

Chính phủ Việt Nam đã thành lập các lực lượng chuyên biệt để chống hàng hóa gian lận thương mại vào Việt Nam. An ninh cũng được thắt chặt hơn tại các cửa khẩu hải quan.

Chỉ trong vòng một tháng, từ ngày 15/5 – 15/6, giới chức Việt Nam đã phát hiện hơn 1.100 vụ hàng giả, 25.100 vụ gian lận thương mại và 8.200 vụ buôn lậu.

Thấy gì từ việc Việt Nam trở thành đối tác thứ 10 của BRICS?

Tư cách “quốc gia đối tác” của BRICS giúp Việt Nam tận dụng các cơ hội thương mại và đầu tư cũng như tăng cường tầm ảnh hưởng và vị thế quốc gia.

Việt Nam có thể làm gì để tránh đòn thuế từ Trump?

Không có nhiều thời gian để chần chừ.