Timeline: Chính sách bảo hiểm xã hội qua các thời kỳ

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới đình công ở Việt Nam, một trong số đó là vấn đề công ty nợ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) cho người lao động.

Chủ trương “không hình sự hóa các mối quan hệ kinh tế và dân sự” của nước ta trong gần một thập niên qua đã vô tình tạo kẽ hở cho một số doanh nghiệp trục lợi, bao gồm trục lợi từ BHXH. Kết hợp với chính sách BHXH còn non trẻ và những lỗ hổng pháp luật, điều này đã đẩy nhiều người lao động vào hoàn cảnh bĩ cực.

Nợ đọng BHXH chỉ là một trong những vấn đề trong hệ thống bảo hiểm ở nước ta. Kể từ khi BHXH Việt Nam chính thức ra đời vào năm 1995 (sau đó là Quỹ BHXH được thành lập và độc lập với ngân sách nhà nước), các quy định về BHXH đã có nhiều thay đổi, và ở mỗi thời điểm sửa đổi đều chứng kiến làn sóng tranh luận, thậm chí là đình công.

Điển hình là cuộc đình công vào năm 2015 của công nhân Công ty TNHH PouYuen Việt Nam (quận Bình Tân, TP.HCM) – công ty được mệnh danh là đông nhân công nhất Sài Gòn – nhằm phản đối Điều 60 về quy định cấm rút BHXH một lần.

Ngay sau cuộc đình công này, Quốc hội đã phải “khai tử” Điều 60 để ổn định quan hệ lao động.

Ngày 29/6/2024, Luật BHXH (sửa đổi) được Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực từ tháng 7/2025, hứa hẹn nhiều thay đổi quan trọng trong chính sách an sinh xã hội.

Tuy nhiên, trước khi có văn bản luật này, đã có hàng loạt tranh luận nổ ra, trong đó xoay quanh vấn đề rút BHXH một lần, chế độ hưu trí, v.v.

Cùng Luật Khoa tạp chí nhìn lại chính sách BHXH ở Việt Nam qua các thời kỳ và những vấn đề liên quan.

Chính sách BHXH trước năm 1975

BHXH ở Việt Nam không phải là một khái niệm mới mà đã manh nha từ những năm đầu thế kỷ 20, chịu ảnh hưởng từ các chính sách bảo hiểm lao động thuộc địa.