Xếp hạng công dân có phải là mục tiêu chính của Nghị quyết về phát triển công dân số?

Dự thảo Nghị quyết về phát triển công dân số đang trong quá trình lấy ý kiến góp ý của người dân từ 12/12 đến hết ngày 31/12/2025. [1] Mấy ngày qua, dự thảo này đã gây không ít xôn xao trong dư luận về việc xếp hạng công dân trên nền tảng số. 

Đã có rất nhiều ý kiến phản biện dự thảo, phần lớn tập trung vào cơ chế “chấm điểm” và “xếp hạng” người dân. Mọi người lo ngại rằng việc chấm điểm và xếp hạng này có thể gia tăng phân biệt đối xử và mở đường cho  các dạng xử phạt “tiềm ẩn”. [2] Những quan ngại này không phải không có cơ sở, nhất là trong bối cảnh Việt Nam chưa có khung pháp lý đầy đủ về bảo vệ dữ liệu cá nhân và giới hạn quyền lực nhà nước trong không gian số.

Tuy nhiên, bên cạnh dự thảo nghị quyết được công bố, còn có một văn bản cực kỳ quan trọng khác mà trong quá trình xây dựng luật không thể bỏ qua: tờ trình dự luật. Dựa theo tờ trình do Bộ Công an đề xuất, người viết cho rằng nghị quyết trên còn mang theo một mục tiêu quan trọng hơn: phát triển “siêu ứng dụng” VNeID. Khi đó, việc chấm điểm và xếp hạng chỉ đơn thuần là một biện pháp nhằm khuyến khích người dân sử dụng ứng dụng. 

Tờ trình là gì?

Theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, tờ trình là hồ sơ được yêu cầu đầu tiên nếu một cơ quan muốn đề xuất xây dựng một quy phạm pháp luật mới nào đó, ví dụ như nghị quyết. [3] Luật này quy định, tờ trình nghị quyết cần phải nêu rõ: “vấn đề cần giải quyết”, “sự cần thiết ban hành nghị quyết”, “quan điểm xây dựng nghị quyết”, mục tiêu, mục đích và các đề mục quan trọng khác. Nói cách khác, tờ trình chính là nơi cơ quan đề xuất lý giải vì sao cần thiết có một quy định pháp luật mới.