Nghề luật sư: Chưa kịp “vươn mình” đã bị bóp cổ

Trong bài phát biểu nhậm chức ngày 6/4, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Quốc hội khóa 16 là hiện thân sinh động của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. [1] Thế nhưng có một điểm đáng chú ý rằng, trong cái hiện thân sinh động của nhà nước pháp quyền ấy, giới luật sư – vốn là những người thường xuyên tham gia bảo vệ pháp luật – đã bị gạt ra khỏi nghị trường.

Cùng lúc đó, vị thế của luật sư tiếp tục bị thu hẹp sau khi các nghị định mới được Chính phủ ban hành. Luật sư giờ đây còn có nguy cơ bị chủ tịch xã đình chỉ hoạt động nghề nghiệp trong một số trường hợp. 

Còn tại phiên tòa, nơi diễn ra hoạt động nghề nghiệp của luật sư, ý kiến của họ hiếm khi được tranh luận công bằng và ghi nhận đầy đủ trong bản án. 

Vị thế của luật sư đang ở đâu trong “kỷ nguyên vươn mình”? Những diễn biến gần đây cho thấy một bức tranh đáng suy ngẫm về nghề nghiệp vốn được xem là “người gác đền” cho công lý.

Luật sư bị gạt ra khỏi nghị trường

Quốc hội khóa 16 (2026–2031) không có đại biểu nào là luật sư. [2] Ba ứng cử viên gồm các luật sư Nguyễn Hải Nam, Hà Hải và Trần Hữu Hậu đều không trúng cử dù họ là những ứng cử viên được giới thiệu. 

Kể từ khi Liên đoàn Luật sư Việt Nam được thành lập ngày 12/5/2009, đây là nhiệm kỳ đầu tiên Quốc hội hoàn toàn vắng bóng luật sư. Trước đó, tiếng nói của luật sư tại nghị trường thường là những tiếng nói phản biện mạnh mẽ, thẳng thắn, giàu tính chuyên môn và bám sát thực tiễn của đời sống. 

Những đại biểu nổi bật có thể kể đến như LS. Nguyễn Đăng Trừng (khóa 12), LS. Trương Trọng Nghĩa (khóa 12, 14, 15, trong đó khóa 15 tự ứng cử và trúng cử), hay LS. Đỗ Ngọc Thịnh (Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam hiện nay, khóa 15).