Tự do báo chí 2026: Việt Nam tệ nhất Đông Nam Á – theo RSF

• Trả lời Luật Khoa, ông Cédric Alviani nói rằng “nếu thay Việt Nam bằng bất kỳ một nước độc tài nào khác thì bạn sẽ có đủ các tuyên bố mà chúng tôi đã nhận được. Trung Quốc cũng nói y như vậy. Và tôi tin rằng chính quyền độc tài nào cũng dùng luận điểm đó”.

• Bà Aleksandra Bielakowska – trưởng nhóm vận động của RSF – nói rằng “chế độ tấn công báo chí mỗi ngày và bỏ tù bất kỳ ai lên tiếng chống cường quyền, chưa kể tới tình trạng giam giữ tồi tệ trong các nhà tù”.
• “Việt Nam đang đi vào vết xe đổ của các nước độc tài khác trong việc đàn áp xuyên biên giới. Chúng tôi nhận thấy những nỗ lực tấn công báo chí ở hải ngoại, đặc biệt là với những nhà báo chạy trốn từ Việt Nam sang Thái Lan”, bà nói thêm. Ông Arthur Rochereau – cán bộ chương trình của RSF – cũng bổ sung rằng “Việt Nam đang ngày càng nhắm đến gia đình của các nhà báo lưu vong nhiều hơn”, tương tự như những gì mà chính quyền Trung Quốc và Myanmar đang làm.

Bối cảnh: Dưới chế độ một đảng, báo chí ở Việt Nam bị bóp nghẹt sau năm 1954 ở miền Bắc và sau 1975 ở miền Nam. Không gian báo chí cởi mở hơn trong thập niên 1990 và 2000 nhưng kể từ giữa thập niên 2010 thì nhanh chóng thụt lùi. 

• Báo chí tư nhân bị đặt ra ngoài vòng pháp luật, mặc dù vẫn có những tờ tư nhân núp bóng nhà nước như VnExpress, Zing, Dân Trí, Kênh 14, CafeF, v.v.
• Các báo độc lập bị đàn áp nặng nề. Ba lãnh đạo chủ chốt của Hội Nhà báo Độc lập bị kết án từ 11 – 15 năm tù hồi năm 2020; nhà báo Phạm Đoan Trang của Luật Khoa cũng đang thụ án 9 năm tù cùng năm; và mới đây nhất, nhà báo Trương Huy San cũng dính án 30 tháng tù.
• Bảng chỉ số năm nay của RSF cũng thể hiện xu hướng thụt lùi của tình hình tự do báo chí thế giới nói chung. Đây là lần đầu tiên kể từ khi tổ chức này công bố bộ chỉ số tự do báo chí, hơn một nửa dân số thế giới sống ở những nước thuộc nhóm “khó khăn” hoặc “rất nghiêm trọng”, và chỉ có 1% thuộc nhóm “tốt”. Đáng chú ý, Hoa Kỳ rớt tới gần 3 điểm (65,5 xuống 62,6) và 7 bậc (57 xuống 64/180) trong bảng xếp hạng năm nay so với năm ngoái.

Dưới lá cờ đảng: Kể từ năm 2019, Đảng Cộng sản triển khai hàng loạt các chính sách tái cấu trúc chưa từng có tiền lệ đối với hệ thống báo chí nhà nước, trong đó giải thể và sáp nhập hàng loạt cơ quan báo chí, và đầu tháng Tư gần đây chuyển ba cơ quan báo chí lớn nhất là Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) và Thông tấn xã Việt Nam (VNA) từ Chính phủ sang Trung ương Đảng.

Ngày 10/12/2025, Quốc hội thông qua Luật Báo chí (sửa đổi), trong đó lần đầu tiên hợp thức hóa thẩm quyền của công an trong việc yêu cầu các cơ quan báo chí và phóng viên cung cấp nguồn tin để “phục vụ công tác điều tra, truy tố, và xét xử”. Đồng thời, luật mới cũng cho phép Bộ Công an yêu cầu báo chí gỡ ngay lập tức những thông tin bị coi là vi phạm.

Minh bạch: Tác giả Trịnh Hữu Long là cộng tác viên của Văn phòng Châu Á – Thái Bình Dương của RSF, đồng thời là thành viên của RSF Đài Loan.

Đọc thêm:

• Những điểm “phi báo chí” trong Luật Báo chí (sửa đổi)
• Báo chí có thực sự tồn tại ở Việt Nam?