Kiêu hãnh và định kiến: bình đẳng giới ở Việt Nam

Trong diễn ngôn chính thống, bình đẳng giới là một niềm kiêu hãnh.

Trong cuộc bầu cử Quốc hội khóa 16 nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra ngày 15/3, hơn 45% ứng cử viên là phụ nữ. [1] Kết quả bầu cử vừa được công bố ngày 21/3 cho thấy 150 đại biểu Quốc hội là nữ, chiếm 30% tổng số đại biểu. [2] Báo chí nhà nước cho kết quả này là “minh chứng cho việc thực thi hiệu quả các cam kết về bình đẳng giới và sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức chính trị của cử tri đối với vai trò của phụ nữ trong cơ quan lập pháp”. [3]

Trên giấy tờ, cam kết về bình đẳng giới quả là không sai. Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi năm 2025) quy định “công dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt” (Điều 26). [4] Luật Bình đẳng giới năm 2006 khẳng định “nam, nữ bình đẳng trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình” (Điều 6). [5] Luật này cấm phân biệt đối xử về giới, và cho phép áp dụng các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới. Việt Nam còn có Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 và Nghị định 76/2023 hướng dẫn thi hành. [6][7]

Thế nhưng, nếu chỉ nhìn vào luật và tỷ lệ đại biểu quốc hội nữ để nói rằng Việt Nam đã tiến rất xa về bình đẳng giới, đây chỉ là một niềm kiêu hãnh chủ quan.

Bình đẳng trên số liệu và khoảng cách trong quyền lực

Trước hết, Đảng Cộng sản kiểm soát chặt chẽ hệ thống bầu cử ở Việt Nam. [8] Kết quả bầu cử phản ánh ý chí chính trị của đảng lãnh đạo chứ không phản ánh “chuyển biến sâu sắc trong nhận thức chính trị của cử tri đối với vai trò của phụ nữ trong cơ quan lập pháp”.

Nếu ý chí của đảng lãnh đạo là thúc đẩy bình đẳng giới, đây sẽ là một điều thực sự đáng hoan nghênh. Tuy vậy, thực tế là tỷ lệ phụ nữ trong các cơ quan lãnh đạo cao nhất của đảng cộng sản lại khá ít ỏi. Trong số 200 ủy viên chính thức và dự khuyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, chỉ có 21 ủy viên là nữ. [9] Trong số này, chỉ có một lãnh đạo nữ được bầu vào Bộ chính trị. Và có vẻ như tứ trụ quyền lực sẽ không có ai là phụ nữ.