Làm luật kiểu đánh úp – Kỳ 3: Tiếng nói của người dân đã yếu nay còn yếu hơn

Đầu năm 2025, dân lái xe ôm sững sờ khi mức phạt vi phạm giao thông bất thình lình tăng vọt vì Nghị định 168/2024. [1] Nhiều người khác cũng vậy, họ không biết trước và cũng không kịp lên tiếng. 

Đầu năm 2026, có một doanh nghiệp lao đao khi xe chở hàng mắc kẹt ở cửa khẩu vì Nghị định 46/2026. [2] Họ không phải trường hợp cá biệt, có hàng nghìn xe hàng khác bị mắc kẹt và rất nhiều doanh nghiệp phải khốn đốn trước những quy định bất ngờ này. [3]

Cả hai câu chuyện trên gặp nhau ở cùng một điểm: những chính sách có tác động trực tiếp đến đời sống được ban hành mà người chịu ảnh hưởng gần như không kịp biết, không kịp hiểu, và càng không kịp lên tiếng. 

Đáng buồn là, những câu chuyện này đang dần trở nên bình thường trong bối cảnh làm luật thần tốc. [4] Ở đó, tiếng nói của người dân không chỉ bị giảm âm lượng, giảm giá trị, thu hẹp về thời gian, thậm chí không biết khi nào mình được quyền lên tiếng.

Chuỗi bài Làm luật kiểu đánh úp

Làm luật kiểu đánh úp – Kỳ 1: Nghị định 46

Với việc làm luật – một hoạt động có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống xã hội, sự chuẩn bị không còn là yếu tố cần thiết mà là yếu tố bắt buộc.

Làm luật kiểu đánh úp – Kỳ 2: Lạm dụng thủ tục rút gọn và trường hợp đặc biệt 

Những dự thảo được xây dựng một cách chóng vánh. Những cuộc lấy ý kiến người dân âm thầm và gấp rút. Và những văn bản có hiệu lực ngay từ ngày ký.

Tất cả những điều đó đã đặt ra một dấu hỏi lớn về việc “đốt cháy giai đoạn” trong làm luật ở Việt Nam.

Làm luật kiểu đánh úp – Kỳ 3: Tiếng nói của người dân đã yếu nay còn yếu hơn

Cả hai câu chuyện trên gặp nhau ở cùng một điểm: những chính sách có tác động trực tiếp đến đời sống được ban hành mà người chịu ảnh hưởng gần như không kịp biết, không kịp hiểu, và càng không kịp lên tiếng. 

Lấy ý kiến theo kiểu đánh lén

Không cần nhìn đâu xa, hãy nhìn vào cách Bộ Công an âm thầm lấy ý kiến với hơn 20 dự thảo văn bản pháp luật ngay trong dịp Tết Nguyên đán 2026, chúng ta có thể thấy được cách tham vấn hình thức của cơ quan soạn thảo. [5]

Những ngày cuối năm, bến xe chật kín người về quê, nhà nhà tất bật soạn sửa, dọn dẹp để đón Tết. Ít ai để ý rằng ở một góc trên website của Bộ Công an, hàng loạt hồ sơ dự thảo văn bản pháp luật đang được đăng tải để lấy ý kiến. [6]

Trên phương diện thủ tục, mọi bước đi đều có vẻ đúng quy trình: văn bản được công bố công khai, địa chỉ tiếp nhận ý kiến rõ ràng, thời hạn được ấn định cụ thể.