4 điểm phi lý trong Dự thảo Nghị định Chống tin giả của Bộ Công an

Có lẽ học theo thế “đánh úp” của Nguyễn Huệ với quân Thanh vào dịp tết năm xưa, Bộ Công an cũng chọn đúng những ngày đầu năm để lặng lẽ đưa ra Dự thảo Nghị định Chống tin giả. [1]

Nhưng khác với Nguyễn Huệ, lần này chẳng có giặc ngoài nào cần đánh. Người dân mới là bên phải dè chừng, bởi chính họ nằm trong vùng ảnh hưởng trực tiếp của những quy định được đề xuất.

Và đọc qua dự thảo, bốn điểm phi lý đã hiện ra ngay: định nghĩa thì mơ hồ, danh sách hành vi bị cấm trải dài, thẩm quyền dồn về một mối, và một quy trình xác minh vừa mù mờ vừa không thời hạn.

Định nghĩa mơ hồ

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, việc dùng những khái niệm khó định lượng không phải điều mới lạ.

Những cụm từ như “lợi dụng quyền tự do dân chủ”, “gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự” tồn tại đã nhiều năm, vừa quen thuộc vừa khó nắm bắt.

Thay vì khoanh vùng rành mạch để chỉ đúng các hành vi nguy hiểm cụ thể, chính quyền thường giữ định nghĩa đủ rộng để tiện bề diễn giải khi cần.

Dự thảo Nghị định Chống tin giả lần này, đáng tiếc, tiếp tục đi đúng con đường cũ.

Trong dự thảo, tin giả được định nghĩa là thông tin “không có thật”, còn tin sai sự thật là thông tin “có một phần không có thật”.

Cách định nghĩa đơn giản, nhưng lại bỏ trống những yếu tố pháp lý tối thiểu: người đưa tin có cố ý hay không; thông tin đó có gây thiệt hại thật sự hay không; mức độ thiệt hại cần được chứng minh ra sao.

Khi ghép những định nghĩa rộng ấy với loạt khái niệm mơ hồ vốn đã quen thuộc trong nhiều văn bản, dự thảo tái hiện đúng kiểu lập pháp thiếu ranh giới rõ ràng: khái niệm càng co giãn, dư địa diễn giải của quyền lực hành chính càng nới rộng.