Vì sao nhân dân những nước cộng sản phải bầu cho… người lạ?

Ngày 15 tháng Ba tới đây, nhiều người Việt Nam sẽ đi bỏ phiếu. Tại các điểm bỏ phiếu được trang hoàng rực rỡ, người ta dựng những tấm bảng để yết lên trên đó danh sách ứng cử viên của ba cấp: hội đồng nhân dân xã/phường, hội đồng nhân dân tỉnh/thành phố, và đại biểu Quốc hội.

Mỗi 5 năm, người dân cả nước lại chứng kiến một ngày như thế. Mỗi 5 năm, một điều lạ lùng cứ lặp đi lặp lại, khiến không ít người bỗng quên đi nó là chuyện lạ thường: trên những bảng danh sách kia, hầu hết là những cái tên xa lạ, chỉ chứa vỏn vẹn vài dòng về thông tin cá nhân, trình độ chuyên môn, ngày vào đảng, vắn tắt chương trình hành động, v.v.

Bạn không biết nếu chọn những người này, họ sẽ làm gì để giúp cuộc sống của bạn tốt hơn, bởi ngay cả chương trình hành động mà các ứng viên này theo đuổi bạn cũng không được biết rõ. Người ta càng không được chứng kiến bất kỳ hoạt động thảo luận, tranh luận chính trị gay gắt nào trên các phương tiện truyền thông, như lối vận động tranh cử vẫn thường thấy ở nhiều nền dân chủ.

Nhưng dù muốn hay không, những người trúng cử vẫn được gọi là đại biểu của nhân dân tức những người sẽ thay mặt bạn tham gia quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Điều này dẫn tới một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng thực ra rất căn bản: Vì sao lại xuất hiện những ứng viên này? Và vì sao nếu được chọn, những đại biểu đó có thể được coi là người đại diện cho ý chí của nhân dân?

Để hiểu điều đó, cần quay lại một cuộc tranh luận triết học bắt đầu từ hơn hai thế kỷ trước về tính đại diện của nhà nước. Sau đó, ta sẽ thử nhìn về nguyên bản của mô hình nhà nước cộng sản tại Liên Xô, để tìm hiểu nguồn gốc của thể thức bầu cử hiện nay tại Việt Nam.