Tỷ lệ đi bầu: Con số nói lên tính chính danh và năng lực của hệ thống

Nếu để ý, bạn sẽ thấy mỗi mùa bầu cử ở Việt Nam luôn có một con số được nhắc đến nhiều hơn mọi con số khác: tỷ lệ cử tri đi bầu.

Trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 2021, con số chính thức được công bố là 99,57%. [1] Và như thường lệ, con số này nhanh chóng xuất hiện trên báo chí nhà nước như một bằng chứng cho một cuộc bầu cử “thành công tốt đẹp”, cho “niềm tin của nhân dân”.

Nhưng tại sao tỷ lệ đi bầu lại luôn được nhấn mạnh đến vậy?

Bởi trong những hệ thống chính trị như Việt Nam, con số này không chỉ đơn thuần là một thống kê về bầu cử. Nó còn là một thứ ngôn ngữ chính trị.

Tỷ lệ cử tri đi bầu cao là bằng chứng dễ thấy nhất cho cái gọi là “tính chính danh”

Mọi chính quyền, dù dân chủ hay không dân chủ, đều cần một thứ: tính chính danh (legitimacy). Hiểu đơn giản, đó là thứ khiến quyền lực của một chính quyền được nhìn nhận như hợp lẽ, hợp đạo, và hợp với trật tự xã hội. 

Một nhà nước không thể chỉ tồn tại nhờ công an, quân đội, hay nhà tù. Những công cụ cưỡng chế có thể buộc người ta tuân phục trong một thời gian, nhưng để quyền lực đứng vững lâu dài, nó còn phải được xã hội chấp nhận và coi là hợp lý.

Nói cách khác, một chính quyền muốn tồn tại bền vững không chỉ cần sức mạnh, mà còn cần sự công nhận.

Trong những hệ thống có bầu cử cạnh tranh thật sự, tính chính danh thường đến từ kết quả: bạn thắng phiếu, bạn lập chính phủ. Thế là xong. Nhưng trong những hệ thống mà bầu cử không quyết định việc ai sẽ nắm quyền, tính chính danh phải được dựng lên bằng những cách khác. 

Một trong những cách quen thuộc nhất là duy trì tỷ lệ cử tri đi bầu thật cao.