Tâm thành và lộc đời: Nghệ sĩ làm nghề trong hệ thống nhiều ràng buộc

Cuốn tự truyện Tâm thành và lộc đời xuất bản năm 2015 của nghệ sĩ Thành Lộc không chỉ thể hiện trăn trở của tác giả về xây dựng nền sân khấu “Thật và Đẹp” mà còn nói về nhiều vấn đề xã hội khác, trong đó có kể về cuộc đời đấu tranh cho bất công, mang sử Việt lên sân khấu cũng như câu chuyện cống hiến cho trẻ em nước nhà. Cuốn sách được Nguyễn Thị Minh Ngọc chắp bút khi người nghệ sĩ Sài Gòn đã 50 tuổi mà “cơn điên nghề nầy vẫn lẩn quẩn loanh quanh”: một cuốn sách rất buồn nhưng tràn đầy hy vọng. Đây là một cuốn hồi ký giàu cảm xúc của một gia đình sống qua hai chế độ, sống với kiểm duyệt trong ngành nghệ thuật, sống với danh vọng và cả sự cô đơn của người nghệ sĩ đích thực.

Ở lại với nghề

Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống hát bội và đều là những người tiên phong kết hợp loại hình sân khấu cổ truyền và hoàn cảnh đương đại. Ông tham gia kịch truyền hình khi vừa lên tám, đam mê văn học, thích ballet, rồi chuyển sang mê kịch, đặc biệt là kịch miền Bắc. 

Sau biến cố Sài Gòn sụp đổ, bốn anh chị của tác giả cảm thấy quê hương không còn là nơi họ có thể thực hiện ước mơ nghệ thuật của mình, và đều rời khỏi quê hương trong nỗi bức bách. Nghệ sĩ Thành Lộc là người duy nhất đã chọn ở lại với ba má và tiếp tục theo đuổi con đường sân khấu. 

Cuốn hồi ký cũng kể lại nhiều câu chuyện đời sống thời hậu chiến, khi những quy định hành chính ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống cá nhân. Chẳng hạn, khi một người chị của ông xuất cảnh theo diện đoàn tụ gia đình, chị buộc phải ký giấy hiến lại căn nhà đang ở cho nhà nước mới được cấp vé máy bay. Nhiều năm sau, gia đình ông phải trải qua những tranh chấp và thủ tục phức tạp chỉ để giữ lại căn nhà cũ của mình. Những câu chuyện như vậy không chỉ là ký ức riêng của một gia đình, mà còn phản ánh bối cảnh xã hội của một thời kỳ.