“Quốc mẫu”, “cha già dân tộc” và những vấn đề của nạn sùng bái cá nhân

Ngày 9/2/2026, tỉnh Nghệ An tổ chức lễ động thổ xây dựng đền thờ bà Hoàng Thị Loan, thân mẫu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. [1]

Sự kiện vốn mang tính tưởng niệm địa phương nhanh chóng trở thành đề tài tranh luận khi Uỷ ban Nhân dân (UBND) tỉnh Nghệ An gọi bà Loan là “quốc mẫu” ở tấm poster trong buổi lễ.

Sau khi hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội và gây phản ứng trái chiều, truyền thông Việt Nam đồng loạt âm thầm sửa, xóa, cắt gọt ảnh gốc để xóa chữ “quốc mẫu” trên các trang báo chí. [2]

Bà Âu Cơ đã có một phen hú hồn khi sau vài nghìn năm, đám con cháu mình bỗng tôn người khác lên làm “Quốc mẫu”. Đúng là thế sự khó lường! [3]

Từ “Father Founding” đến Cha già dân tộc

Việc tôn xưng nhân vật lịch sử hay lãnh tụ nào đó cũng đã từng có ở nhiều quốc gia. 

Chẳng hạn, Mỹ đục núi tạc tượng bốn vị tổng thống trên núi Rushmore và dựng “Tháp bút chì” làm đài tưởng niệm vị tổng thống đầu tiên, Washington, như một huyền thoại lập quốc. [4]

Nhưng để so với “cha già dân tộc” ở Việt Nam thì chuyện ở xứ cờ hoa có gì khác biệt?

Ở Mỹ, người ta vinh danh vai trò lịch sử của Washington với tư cách là lãnh đạo quân đội trong Chiến tranh giành độc lập. Quân đội của Washington đã giành chiến thắng quyết định trong trận Yorktown, dẫn đến sự đầu hàng của quân Anh. [5][6] Từ đó, Mỹ chính thức tuyên bố tồn tại khi Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ được công bố ngày 4/7/1776. [7] Văn kiện này tuyên bố 13 thuộc địa không còn thuộc Anh, xác lập một chủ thể chính trị mới – Hợp chúng quốc Hoa Kỳ (United States of America), dựa trên nguyên tắc chủ quyền thuộc về nhân dân.

Ngoài ra, một điểm đáng lưu ý là Washington lên làm tổng thống từ chỗ Hiến pháp được phê chuẩn và ông được cử tri đoàn bầu chọn nhất trí vào năm 1789 theo cơ sở Hiến pháp. [8] Washington đã sử dụng nhiệm kỳ đầu tiên của mình để tổ chức nhánh hành pháp và thiết lập các tiền đề về thủ tục và chuẩn mực hành chính cho sau này.