Y Quỳnh B’Đăp bị dẫn độ về Việt Nam chỉ sau hai ngày tòa án Thái Lan ra phán quyết 

Bất chấp cảnh báo từ các nhóm nhân quyền, chính phủ Thái Lan đã dẫn độ ông Y Quỳnh B’Đăp sang Việt Nam chỉ trong vòng hai ngày sau khi tòa án Thái Lan ra phán quyết. 

Theo dòng sự kiện: 

• Tối ngày 28/11, Cục Cải huấn Thái Lan (tức cơ quan quản lý trại giam) ra một thông cáo cho biết họ đã bàn giao ông B’Đăp cho cảnh sát nước này.
• Theo ông Sunai Phasuk của tổ chức Human Rights Watch, cảnh sát Thái Lan đã bàn giao ông B’Đăp cho phía Việt Nam ngay sau khi có thông cáo trên.
• Vào ngày 30/11, bà Nadthasiri Bergman, luật sư của ông B’Đăp cũng xác nhận với BBC News Tiếng Việt về thông tin này. 

Bối cảnh: Ngày 26/11, tòa phúc thẩm Thái Lan đã tuyên y án sơ thẩm vụ án của Y Quỳnh B’Đăp mà tòa hình sự đã tuyên vào ngày 30/9/2024. Phán quyết này có giá trị chung thẩm và có hiệu lực thi hành ngay lập tức. 

• Về bản chất phán quyết, tòa phúc thẩm không yêu cầu buộc phải dẫn độ hay cưỡng chế hồi hương đối với ông B’Đăp. Tòa chỉ xác nhận rằng nếu chính phủ Thái Lan cho phép dẫn độ thì quyết định đó không vi phạm pháp luật Thái Lan.
• Tòa phúc thẩm kết luận rằng mặc dù Thái Lan không có hiệp ước dẫn độ với Việt Nam, nhưng hai nước vẫn có thể hợp tác dựa trên nguyên tắc có đi có lại. 
• Mặc dù tòa thừa nhận ông B’Đăp được hưởng quy chế tị nạn của Liên Hợp Quốc nhưng tòa cũng khẳng định không can thiệp vào việc xét xử của tòa án Việt Nam. 
• Tại Việt Nam, Y Quỳnh B’Đăp bị truy tố tội khủng bố và bị kết án 10 năm tù. Tuy nhiên, tòa án Thái Lan cho rằng không có dấu hiệu ông sẽ gặp nguy hiểm hay bị đối xử vô nhân đạo theo Luật Phòng chống Tra tấn và Mất tích Cưỡng bức B.E. 2565 (2022) nếu bị trả về. Lý do là chưa có bằng chứng ông từng bị hành hung hay đe dọa khi bị giam giữ tại Việt Nam.

Phản ứng từ quốc tế: 

• Nhà nghiên cứu Chanatip Tatiyakaroonwong của tổ chức Ân xá Quốc tế nhận định phán quyết phúc thẩm của tòa án Thái Lan “là sự thất bại nghiêm trọng trong việc thực thi nghĩa vụ nhân quyền của Thái Lan”.
• Vào năm 2024, nhiều tổ chức nhân quyền và các chuyên gia đã bày tỏ quan ngại về việc ông B’Đăp sẽ gặp nguy hiểm nếu bị dẫn độ về Việt Nam.

Hồ sơ nhân vật: Y Quỳnh B’Đăp sinh năm 1992, là một nhà hoạt động nhân quyền người Việt Nam, thuộc sắc tộc Ê Đê – một trong những tộc người thiểu số ở Tây Nguyên. 

• Ông là người đồng sáng lập tổ chức Người Thượng vì Công lý (Montagnards Stand for Justice – MSFJ), đấu tranh cho quyền tự do tôn giáo và quyền lợi của các sắc tộc thiểu số, đặc biệt là nhóm người Thượng (Montagnard) ở vùng Tây Nguyên.

• Năm 2018, lo ngại sự đàn áp tôn giáo và nguy cơ bị bắt giữ, B’Đăp và gia đình xin tị nạn ở Thái Lan và được Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn (UNHCR) cấp quy chế tị nạn. Sau khi đến Thái Lan, B’đăp vẫn tiếp tục các hoạt động nhân quyền của mình.
• Ngày 20/1, Tòa án Nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã tuyên án vắng mặt ông Y Quỳnh B’Đăp 10 năm tù về tội “khủng bố”, liên quan tới vụ tấn công hai xã ở huyện Cư Kuin của tỉnh này vào ngày 11/6/2023. Nhưng ông B’Đăp đã bác bỏ cáo buộc và khẳng định mình không có mặt ở Việt Nam khi vụ việc xảy ra.
• Ngày 10/6, B’Đăp đã gặp đại diện Đại sứ quán Canada để phỏng vấn về khả năng định cư ở Canada. Nhưng chỉ một ngày sau đó, B’Đăp bị cảnh sát Thái Lan bắt giữ theo yêu cầu dẫn độ từ phía Việt Nam.