Kiến nghị 72 và hiến pháp đại chúng: Khi công dân tham gia lập hiến

Đã hơn 10 năm kể từ khi cuộc cải cách hiến pháp năm 2013 khép lại.

Nhiều người có lẽ vẫn nhớ không khí sôi nổi hào hứng của cuộc thảo luận hiến pháp năm đó, đặc biệt là những hoạt động của nhóm Kiến nghị 72 và trang “Cùng viết Hiến pháp” của các trí thức.

Vào ngày 4/2/2012, cựu Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Đình Lộc, một học giả luật hiến pháp, đã gửi một bản kiến nghị với chữ ký của 72 trí thức lên Ban Soạn thảo Sửa đổi Hiến pháp năm 1992, theo lời kêu gọi của lãnh đạo về việc đóng góp ý kiến cho dự thảo hiến pháp mới.

Đến tháng 4/2013, khoảng 14.000 người trong và ngoài nước đã ký tên ủng hộ.

Nhóm soạn thảo và ký Kiến nghị 72 về sửa đổi Hiến pháp. (Nguồn ảnh: Tễu Việt)

Kiến nghị 72 kêu gọi một sự chuyển đổi căn bản hệ thống xã hội chủ nghĩa hiện tại của Việt Nam.

Nội dung của bản kiến nghị bao gồm các đề xuất về bầu cử tự do và cạnh tranh chính trị, thực hiện nguyên tắc phân quyền và kiểm soát quyền lực, thành lập tòa án hiến pháp, bảo đảm quyền con người phổ quát, tổ chức trưng cầu dân ý về hiến pháp và chấp nhận các giá trị tự do khác. [1]

Kiến nghị 72 có ý nghĩa như thế nào trong lịch sử phát triển tư tưởng hiến pháp ở Việt Nam?

Tại sao những đóng góp đại chúng mạnh mẽ như vậy đã không thành công trong việc trở thành những điều khoản hiến pháp thực định?

Đâu là những giới hạn và cơ hội cho những khát vọng về nền pháp trị ở một đất nước – nơi một đảng duy nhất vẫn nắm quyền lãnh đạo từ nhiều thập niên?

Năm 2017, hai học giả hàng đầu nghiên cứu về hiến pháp và pháp trị ở Việt Nam và châu Á, Tiến sĩ Bùi Ngọc Sơn và Giáo sư Pip Nicholson, đã đồng xuất bản bài nghiên cứu có tựa đề “Vận động và chủ nghĩa hiến pháp đại chúng ở Việt Nam đương đại” (“Activism and Popular Constitutionalism in Contemporary Vietnam”) trên tạp chí nghiên cứu luật và xã hội học uy tín Law & Social Inquiry. [2]