Đón sinh nhật Đoan Trang, chờ tự do báo chí

Quý độc giả thân mến,

Tháng Năm vừa qua gắn với sự kiện năm thứ 33 thế giới kỷ niệm Ngày Tự do Báo chí. Từ tháng 12/1993, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã nhất trí chọn ngày 3/5 hằng năm làm dịp để nhắc nhở các chính phủ về “sự cần thiết của việc phải tôn trọng các cam kết đối với tự do báo chí”.

Trước đó chỉ vài ngày, Tổ chức Phóng viên Không biên giới (RSF) đã công bố bảng xếp hạng tự do báo chí quốc tế năm 2026. Năm nay, Việt Nam xếp thứ 174/180, tụt một hạng so với năm ngoái.

Cũng trong tháng Năm, nhà báo Phạm Đoan Trang phải đón sinh nhật lần thứ sáu trong tù. Cô nhận án tù 9 năm từ chính quyền Việt Nam vì đã dám nói, dám viết đúng với lương tri làm báo của bản thân.

Theo thống kê của RSF, không chỉ riêng Đoan Trang, chính quyền Việt Nam hiện vẫn đang giam cầm 28 nhà báo, trong tổng số hơn 70 ký giả đã bị bắt và kết án tính từ năm 2016. 

Dưới chế độ một đảng cầm quyền, pháp luật Việt Nam vẫn được giới quan sát quốc tế đánh giá là một trong những nền pháp lý có tính đàn áp cao nhất thế giới. Không gian tự do ngôn luận, tự do biểu đạt của người dân bị thu gọn trong khung cửa hẹp của những điều luật hà khắc, mơ hồ. Đằng sau khung cửa ấy là những chắn song sắt vẫn sẵn sàng đợi chờ bất kỳ ai dám bứt phá ra.

Không chỉ tiếng nói tự do của người dân bị đe dọa, bóp nghẹt, thiên chức của báo chí cũng bị nhào nặn, bóp méo theo khuôn khổ ý chí của nhà cầm quyền. Những án tù dành cho giới cầm bút, bao gồm Đoan Trang như đã nêu trên, là một minh họa không thể rõ nét hơn.

Sự vắng bóng của Đoan Trang và những nhà báo, cây bút như cô đã để lại một khoảng trống bao la bên trong khung cửa hẹp mà nhà cầm quyền cố áp đặt lên khung trời tự do nhân quyền và dân quyền. Trong khoảng trống đó, bao nhiêu dân oan mất đất đã thiếu đi những chứng lý mạnh mẽ như Báo cáo Đồng Tâm mà Đoan Trang từng viết, thiếu đi những cái loa tuy nhỏ nhắn mà vang dội từ chiếc điện thoại Trịnh Bá Phương từng dùng để livestream.

Tình cảnh của dân đê sông Hồng vừa qua cũng thiếu đi những bằng chứng tác nghiệp sinh động tại hiện trường của giới báo chí, để lắng nghe và phản ánh ý kiến chân thật của nhân dân. Cũng như khi chất lượng xăng E10 gieo rắt bao nỗi bức xúc, bất bình, giới nhà báo dù hẳn cũng ngày ngày đổ xăng E10 để đến cơ quan, vẫn chăm chăm viết bài tuyên bố “hầu hết nhân dân ủng hộ” loại xăng này.

Thưa quý bạn đọc,

Với chúng tôi, Đoan Trang không chỉ là người đồng nghiệp, không chỉ là nhà sáng lập của Luật Khoa tạp chí. Cô còn là biểu tượng mà những người cầm bút, làm báo như chúng tôi luôn lấy làm kính trọng lẫn tự hào. 

Kính trọng vì cô đã mạnh mẽ giương cao ngọn cờ báo chí, bất chấp sự trấn áp, trừng phạt của quyền uy, để kiên trinh làm đúng thiên chức nhà báo, thiên chức người cầm bút của mình: viết lên những gì cần viết, đáng viết, chứ không chỉ những gì được phép, được trả thù lao để viết.

Tự hào vì giữa khung cảnh đáng buồn của làng báo chí trong nước dưới sự kìm hãm của thể chế độc tài, chúng tôi vẫn có cô làm điểm tựa, làm biểu soái, làm nguồn động viên.

Nhân sinh nhật Đoan Trang, Luật Khoa muốn dành số báo này để kỷ niệm, không chỉ ngày sinh của cô, mà còn là tinh thần làm báo mà cô đã cổ xúy, đã không tiếc tự do của bản thân để đấu tranh giành giật, bảo vệ. Như cô từng viết trong một lá thư trước ngày bị bắt: “Tôi không muốn tự do cho riêng mình, điều đó quá dễ dàng. Tôi muốn một điều lớn lao hơn: tự do cho Việt Nam.”

Tự Do là tên của một nhà xuất bản mà Đoan Trang sáng lập, cũng là lý tưởng mà chúng tôi vẫn kiên trì theo đuổi, theo gót chân Đoan Trang.

Thế giới, có lẽ, không chỉ cần một ngày để nhắc nhở về tự do báo chí. Thế giới cần những cuộc đời sẵn sàng dấn thân hành động để giành lấy và giữ lấy sự tự do ấy, khi vẫn còn những nơi không xem sự tự do đó là tất yếu.