Long Thành giữa tâm bão: Tô Lâm phàn nàn lần thứ hai trong tháng

“Tôi hỏi đã vượt trội hơn so với Malaysia, Singapore chưa thì không chứng minh được. Bao lâu thu hồi 16 tỷ USD trả lại cho nhà nước thì cũng không trả lời được,” Tổng Bí thư Tô Lâm nói về sân bay Long Thành hôm 25/2 tại Hà Nội.

Theo dòng sự kiện: Phát biểu trước dàn lãnh đạo trung ương lẫn địa phương sáng 25/2, Tô Lâm cho rằng các doanh nghiệp nhà nước lâu rồi không quan tâm vấn đề hạch toán kinh tế, mà chỉ quan tâm đến việc giải ngân xong là hoàn thành nhiệm vụ.

Ông Lâm lấy sân bay Long Thành làm ví dụ: “Thấy công bố con số của mình người ta rất ngại. Quy mô 16 tỷ USD thì kinh khủng. Tôi hỏi đã vượt trội hơn so với Malaysia, Singapore chưa thì không chứng minh được. Tôi hỏi bao lâu thu hồi được 16 tỷ USD trả lại cho nhà nước thì cũng không trả lời được. Tôi hỏi sân bay Long Thành mỗi năm đóng góp cho tăng trưởng kinh tế quốc gia là bao nhiêu cũng không tính toán được. Thành ra nảy sinh ra lãng phí, tiêu cực, thậm chí thất thoát nếu không có hạch toán”.
Theo ông Tô Lâm, mọi công trình, dự án; một con đường, một sân bay, v.v. đều phải có hạch toán. “Tư nhân người ta hạch toán rất nhanh. Có người nói, cùng xây 2 khách sạn, của nhà nước 5 năm chưa xong, trong khi tư nhân họ làm 1 năm đã xong, có 4 năm để thu hồi vốn. Lúc đó, công trình của nhà nước đã đội vốn gấp đôi rồi”, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản nêu tại hội nghị.

Bối cảnh: Đây là lần thứ hai trong tháng này ông Tô Lâm phàn nàn về sân bay Long Thành, giữa bối cảnh dự án này đang bị thanh tra và nhiều quan chức có liên quan bị điều tra hình sự.

Trong chuyến thăm TP. HCM ngày 9/2, ông chỉ ra: “Hôm trước tôi nói rồi, từ TP HCM đi sân bay Long Thành không thể quá 30 phút. Bây giờ đi hai tiếng, ách tắc hai tiếng đồng hồ, không ai người ta đến Long Thành. Xây dựng sân bay rất quan trọng, nhưng kết cấu giao thông phải đồng bộ”, ông Lâm nói.
Đến nay, tiến độ sân bay Long Thành vẫn còn chậm so với kế hoạch dù tháng 12/2025 đã thực hiện cất và hạ cánh thử nghiệm máy bay thương mại. Theo kế hoạch cũ của chính phủ, Long Thành được dự kiến khai thác thương mại từ đầu năm 2026. Tuy nhiên, thời điểm vận hành đã bị dời tới tháng 6/2026.
Gần đây, một loạt thay đổi lãnh đạo cấp cao tại chủ đầu tư và các nhà thầu của dự án sân bay Long Thành đã diễn ra. Điển hình, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) ngày 26/2 đã bổ nhiệm ông Lê Văn Khiên làm người đại diện theo pháp luật thay Chủ tịch Hội đồng quản trị Vũ Thế Phiệt; tại Newtecons, ông Nguyễn Quang Thụy được bổ nhiệm chức tổng giám đốc kiêm người đại diện theo pháp luật thay ông Võ Thanh Liêm từ ngày 13/2; trong khi Vinaconex miễn nhiệm Chủ tịch Hội đồng quản trị Nguyễn Hữu Tới và bầu ông Trần Đình Tuấn, thành viên Hội đồng quản trị kiêm Phó tổng giám đốc, làm người thay thế.
Hàng loạt cán bộ cũng đã bị khởi tố do sai phạm ở sân bay Long Thành. Cụ thể, ngày 25/2, Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an tỉnh Đồng Nai mở rộng điều tra vụ án “Vi phạm về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất” liên quan dự án sân bay Long Thành. Ông Lê Văn Tiếp, nguyên chủ tịch UBND huyện Long Thành kiêm chủ tịch Hội đồng bồi thường, cùng năm cán bộ thuộc Trung tâm Phát triển quỹ đất và các đơn vị liên quan bị khởi tố về tội “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”. Các sai phạm chủ yếu liên quan đến việc xét duyệt và thẩm định hồ sơ đền bù cho các hộ dân có đất bị thu hồi phục vụ dự án.

Lãnh đạo Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) báo cáo tiến độ Dự án Sân bay Long Thành với Tổng Bí thư Tô Lâm. Ảnh: DongNaiOnline. Nguồn: Báo Chính Phủ.

Ngược dòng thời gian: Năm 2015, Chính phủ và Bộ Giao thông – Vận tải (lúc này bộ trưởng là ông Đinh La Thăng) lập báo cáo về dự án sân bay Long Thành, trình Bộ Chính trị và các cơ quan trung ương xin chủ trương đầu tư. Dự án có quy mô 5.000 ha, công suất tối đa là 100 triệu hành khách/năm, với tổng mức vốn là 336.630 tỷ đồng (khoảng 16 tỷ USD), có mục tiêu xây dựng sân bay hiện đại, giảm tải cho sân bay Tân Sơn Nhất.

Ngày 25/6/2015, Quốc hội thông qua dự án sân bay Long Thành với 86% số phiếu ủng hộ. Lúc này Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng là nhóm lãnh đạo chủ chốt, trực tiếp giám sát quá trình thảo luận dự án.
Nghị quyết của Quốc hội xác định giai đoạn 1 gồm một đường băng, một nhà ga hành khách, công suất 25 triệu khách/năm, 1,2 triệu tấn hàng hóa/năm, yêu cầu đưa vào khai thác chậm nhất là năm 2025.
Ngày 11/11/2020, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc ký Quyết định 1777 phê duyệt chi tiết Dự án đầu tư xây dựng sân bay Long Thành giai đoạn 1, bao gồm quy mô, thiết kế tổng thể, cơ cấu vốn và tiến độ thực hiện.
Đầu năm 2021, dự án chính thức triển khai xây dựng các hạng mục thành phần như giải phóng mặt bằng, san nền, xây tường rào, đường trục và hạ tầng kỹ thuật.

Phối cảnh nhà ga sân bay Long Thành – Ảnh: ACV. Nguồn: Báo Tuổi Trẻ.

Tranh cãi: Dự án sân bay quốc tế Long Thành, với tổng mức đầu tư khoảng 16 tỷ USD, là một trong những công trình hạ tầng lớn nhất trong lịch sử Việt Nam. Ngoài những kỳ vọng nhận được, dự án này cũng gây ra không ít tranh cãi trong và cả ngoài hội trường Quốc hội hồi năm 2015.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ngày 7/5/2015 khẳng định Trung ương đã đánh giá “cần thiết và đúng đắn” đối với chủ trương đầu tư sân bay Long Thành, coi đây là dự án đặc biệt quan trọng cấp quốc gia.
Tuy nhiên, nhiều đại biểu lại đặt câu hỏi về khả năng cân đối tài chính và hiệu quả sử dụng. Đại biểu Nguyễn Văn Phụng (TP. HCM) nêu, “nợ công đã vượt ngưỡng, lương không tăng được, vậy lấy đâu ra 18 tỷ USD để làm sân bay hoành tráng thế?”.
Thượng tướng Đặng Văn Hiếu, khi đó là thứ trưởng thường trực Bộ Công an, cho rằng quy mô 5.000 ha là quá lớn so với nhu cầu thực tế, so sánh với các sân bay lớn tại Thái Lan hay Hồng Kông. “Các sân bay Nội Bài, Tân Sơn Nhất có khi nào máy bay lên xuống liên tục như dự kiến đâu. Vậy đâu đã phải cấp thiết đến 5.000 ha?”, ông Hiếu nói.
Báo cáo từ Văn phòng Quốc hội và Ủy ban Kinh tế cũng cảnh báo dự án khó cạnh tranh với các sân bay trung chuyển trong khu vực như Singapore, Malaysia hay Thái Lan, đồng thời nghi ngại về mức vốn đầu tư, thời gian hoàn vốn và tác động thực tế đến tăng trưởng GDP.
Tại hội thảo khoa học “Xây mới sân bay Long Thành hay nâng cấp Tân Sơn Nhất” diễn ra ngày 21/3/2015, các nhà khoa học và chuyên gia hàng không nhấn mạnh, Bộ Chính trị cần thận trọng trong việc quyết định xây dựng sân bay Long Thành.
PGS. TS Nguyễn Thiện Tống, chủ tịch Chi hội hàng không thuộc Hội tư vấn Khoa học công nghệ và Quản lý HASCON từng phản bác quan điểm của Bộ trưởng Đinh La Thăng rằng “Bộ trưởng Đinh La Thăng có nói nếu không cho dự án Long Thành một cơ hội thì mai sau lịch sử sẽ có tội với đất nước, thì tôi lại cho rằng vội xây dựng sân bay Long Thành mới là có tội”.