Bầu cử Quốc hội: Chỉ có 4 người tự ứng cử, không rõ danh tính

• Trong danh sách ứng cử do Hội đồng Bầu cử Quốc gia công bố, khi ấn vào tên các ứng viên thì chỉ hiện thông tin cá nhân, trình độ học vấn và quá trình công tác, chứ không có thông tin về việc người đó tự ứng cử hay không.
• Qua những thông tin do truyền thông nhà nước đăng tải, hiện công chúng không biết những người tự ứng cử tên là gì và có lý lịch như thế nào.

Dưới lá cờ đảng: Trong danh sách các ứng cử viên đại biểu Quốc hội chỉ có 65 ứng cử viên ngoài Đảng Cộng sản (chiếm 7,52%). 

• Hầu hết những ứng cử viên ngoài đảng đều là các công chức, viên chức trực thuộc các cơ quan, tổ chức công lập hoặc các tổ chức chính trị – xã hội do chính quyền thành lập.
• Ngày 23/2/2026, Bộ Chính trị (Đảng Cộng sản) ban hành Kết luận số 03, nhấn mạnh cơ cấu ứng viên đại biểu Quốc hội phải gắn với sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của đảng trong công tác cán bộ.

Bối cảnh: Các ứng cử viên (đặc biệt là những người tự ứng cử và các ứng cử viên ngoài đảng) phải trải qua các vòng xét duyệt gắt gao – được gọi là các vòng hiệp thương – trước khi được đưa vào danh sách chính thức.

• Các vòng hiệp thương được xem là một trong những cách thức mà Đảng Cộng sản tiến hành để kiểm soát tiến trình bầu cử một cách toàn diện, phản ánh tính chất “đảng cử, dân bầu”. 
• Nhiều người tự ứng cử ngoài Đảng Cộng sản đều không vượt qua các vòng hiệp thương. Trong đó, ông Trần Quốc Khánh đã bị bắt sau khi thông báo sẽ tự ứng cử vào khóa trước.
• Trong các kỳ bầu cử Quốc hội, báo chí nhà nước thường có các bài viết khẳng định sự minh bạch, công bằng trong quá trình bầu cử đại biểu Quốc hội đối với các ứng viên tự ứng cử. Đồng thời cho rằng các quan điểm phản biện về việc tự ứng cử là “chiêu trò xuyên tạc”, “thủ đoạn ‘ăn vạ’”. 
• Số lượng ứng viên tự ứng cử đại biểu Quốc hội lọt vào danh sách bầu cũng giảm dần qua bốn cuộc tổng tuyển cử gần đây: 30 (bầu khóa 12), 15 (bầu khóa 13), 11 (bầu khóa 14), 9 (bầu khóa 15).
  
  Số lượng đại biểu tự ứng cử qua bốn nhiệm kỳ gần đây đều chiếm không tới 1% tổng số đại biểu trúng cử: 1 (khóa 12), 4 (khóa 13), 2 (khóa 14) và 4 (khóa 15).

Chuyên gia của nhà nước nói gì?

• Về việc người tự ứng cử đại biểu Quốc hội rất ít khi đắc cử, Tiến sĩ sử học Trần Văn Miều, nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa Giáo dục Thanh thiếu niên Trung ương, cho rằng có hai nguyên nhân: (i) người tự ứng cử chưa hiểu biết đầy đủ về tiêu chuẩn đại biểu Quốc hội, chưa chuẩn bị “đủ tâm và đủ tầm”; (ii) cử tri nước ta chưa quen với hiện tượng tự ứng cử, phần lớn chỉ nghe và làm theo sự sắp đặt của tổ chức, bầu cho những người được giới thiệu.
• Vào năm 2007, ông Lê Truyền, cựu phó chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN) cho biết ông muốn tăng tỷ lệ đại biểu ngoài đảng (cộng sản), khuyến khích người có đủ điều kiện tự ứng cử. 
• Vào năm 2016, giáo sư Đỗ Quang Hưng, cựu chủ tịch Hội đồng tư vấn về Tôn giáo thuộc Ủy ban Trung ương MTTQVN cho rằng không nên quá phụ thuộc vào cơ cấu, thành phần đại biểu trong quá trình hiệp thương mà nên “xem xét trình độ đích thực”. Đồng thời, ông cũng đề xuất rằng cần khuyến khích những người tự ứng cử đại biểu để mở rộng thành phần đại biểu trong các tầng lớp nhân dân.

Luật quy định như thế nào về quyền tự ứng cử? Theo Điều 27 của Hiến pháp 2013, công dân từ đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, hội đồng nhân dân. Quyền này được ghi nhận qua các bản hiến pháp từ năm 1946 đến nay.

• Quyền này được cụ thể hóa tại Luật Bầu cử Đại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân. Theo đó, người tự ứng cử phải đáp ứng các tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội được quy định tại Điều 22 Luật Tổ chức Quốc hội như: trung thành với Tổ quốc, nhân dân và hiến pháp; có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam; có phẩm chất đạo đức tốt; v.v.
• Tuy nhiên, theo Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Tô Lâm, chất lượng đại biểu là “những đồng chí có bản lĩnh chính trị vững vàng”.

Tiếp theo là gì? Tổng tuyển cử bầu đại biểu Quốc hội khóa 16 sẽ diễn ra vào ngày 15/3/2026 tại 182 đơn vị bầu cử trong cả nước, sớm hơn hai tháng so với thường lệ. 

• Kết quả bầu cử sẽ được công bố chậm nhất vào ngày 25/3/2026.
• Sau đó, Quốc hội khóa 16 sẽ khai mạc kỳ họp đầu tiên vào ngày 6/4/2026. 

Đảng Cộng sản kiểm soát bầu cử Quốc hội Việt Nam như thế nào?

Tính chính danh của Đảng Cộng sản không phải qua cạnh tranh bầu cử, mà qua một hệ thống bầu cử với quy trình ứng cử được kiểm soát chặt chẽ và quá trình bầu cử được huy động mạnh để đạt kết quả như trung ương mong muốn với số cử tri đi bầu và số phiếu bầu gần như tuyệt đối.