Chính phủ vẫn “lúng túng” trong việc triển khai dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam

• Đây là dự án công trọng điểm, có vốn đầu tư lớn nhất từ trước đến nay.
• Ở dự án này, Quốc hội đồng ý cho phép khu vực tư nhân tham gia đầu tư, mở rộng ra ba phương thức khả thi bao gồm: đầu tư công toàn phần, đối tác công tư (PPP), hoặc đầu tư tư nhân kinh doanh.
• Chính phủ đã sớm tiến hành công tác giải phóng mặt bằng cho dự án. Theo kế hoạch, dự án sẽ được triển khai xây dựng trước ngày 31/12/2026, tức cuối năm nay.
• Ước tính, dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam sẽ thu hồi 10.827ha diện tích đất để phục vụ xây dựng, ảnh hưởng trực tiếp đến 120.836 số người dân. 

Toàn cảnh: Ngay khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư dự án, hai trong số những tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam là Vingroup và Thaco đã đề xuất tham gia.

• Vào tháng 5/2025, công ty VinSpeed thuộc Tập đoàn Vingroup là doanh nghiệp đầu tiên đề xuất tham gia làm chủ đầu tư cho dự án này. Công ty này đề xuất sẽ vay nhà nước 80% vốn (khoảng 43,1 tỷ đồng) để triển khai dự án với lãi suất 0% trong vòng 35 năm. 
  
  Khoản vay 49,1 tỷ USD mà VinSpeed yêu cầu gấp 2,5 lần kế hoạch phát hành trái phiếu chính phủ trong năm 2025.
  
  Một đề nghị nổi bật khác của Vinspeed là tập đoàn Vingroup được ưu tiên phát triển các khu đô thị thương mại dọc tuyến đường sắt nhằm tạo nguồn vốn cho dự án. Kèm theo đó, nhà nước phải đảm nhận vai trò giải phóng mặt bằng.
• Cũng trong khoảng thời gian này, Tập đoàn Trường Hải (THACO) của ông Trần Bá Dương cũng có đề xuất tương tự VinSpeed, nhưng khác ở chỗ, tập đoàn này không vay nhà nước mà chỉ đề nghị chính phủ bảo lãnh và hỗ trợ lãi vay trong 30 năm. THACO cam kết sẽ hoàn thiện toàn bộ dự án trong bảy năm, đồng thời, đề xuất thời gian khai thác thu phí là 70 năm, ngắn hơn VinSpeed 29 năm
• Điều đáng nói, cả hai doanh nghiệp trên chưa từng có kinh nghiệm triển khai dự án nào tương tự.
• Từ thời điểm đó đến nay, Chính phủ vẫn chưa thông báo lựa chọn doanh nghiệp nào làm chủ đầu tư dự án. 
  
  Nhưng vào ngày 13/10, tờ CafeF đưa tin rằng Tập đoàn Vingroup đã được giao phối hợp với Bộ Xây dựng tiến hành khảo sát và lập đề án đầu tư  tại tỉnh Đồng Nai cho dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam. Bài viết này hiện đã bị xóa và thay đổi thành một bài viết khác. 
  
  Tuy nhiên, thông tin trên vẫn còn xuất hiện ở cổng thông tin dangcongsan.org. Theo đó, Vingroup đã có công văn gửi đến UBND tỉnh Đồng Nai, yêu cầu chính quyền tỉnh hỗ trợ khảo sát mặt bằng xây dựng dự án cao tốc Bắc Nam, đoạn đi qua tỉnh này.
• Kể từ lúc xuất hiện đề xuất trên, dư luận đã có nhiều phân tích, bình luận xoay quanh đề xuất của Tập đoàn, bao gồm cả các ý kiến trái chiều, phản đối.
• Ngày 25/11, ông Nguyễn Việt Quang, phó chủ tịch HĐQT Vingroup thông báo rằng tập đoàn này sẽ không làm bất động sản dọc đường sắt cao tốc Bắc – Nam. 
  
  Ông Quang cho biết trước đó VinSpeed từng đăng ký phát triển các dự án đô thị dọc dự án nhằm tạo ra một phần doanh thu bù đắp chi phí xây dựng dự án đường sắt cao tốc. 
• Đến ngày 25/12, Vingroup bất ngờ tuyên bố  rút đề xuất làm chủ đầu tư ở dự án này vì lý do muốn “đảm bảo thực hiện tốt nhất những dự án đã được giao”. 
  
  Động thái này diễn ra hai ngày sau cuộc họp của Chính phủ hôm 23/12. Trong buổi họp này, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ rà soát lại phương thức đầu tư tối ưu cho dự án với tiêu chí “đảm bảo công khai, khả thi, hài hòa lợi ích giữa các chủ thể”.

Nhiều nước đang gánh lỗ từ đường sắt cao tốc: Bài học nào cho Việt Nam?

Kinh nghiệm kinh doanh thừa lỗ, thiếu lãi từ nhiều công trình đường sắt cao tốc trên thế giới có thể là bài học đáng giá cho Việt Nam, trong lần đầu triển khai xây dựng loại hình giao thông này.

Ai sẽ gánh khoản nợ 49,1 tỷ USD trong dự án đường sắt cao tốc?

VinSpeed và THACO, hai đơn vị tham gia dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam đề nghị nhà nước hỗ trợ khoản vay 49,1 tỷ USD tương đương 80% tổng vốn đầu tư, gây e ngại về hệ lụy khó lường khi dự án gặp sự cố.